Έχει πανσέληνο απόψε...

Έχει πανσέληνο απόψε...
Κι ειν΄ωραία;
Κάθομαι μόνη στη βεράντα και σκέφτομαι.
Έχει τόσα πολλά να σκεφτώ αυτές τις μέρες. Πάντα ο Ιούλης στην Κύπρο είναι επίπονος, όπως ήταν το φως της σελήνης εψές... Παρόλο που δεν ήταν πανσέληνος, το σχεδόν ολόγιωμο φεγγάρι "έκαιγε"...
Έχω εξομολογητική διάθεση απόψε.
Να ανοίξω την καρδιά μου
Να γράψω χωρίς φόβο και με πάθος.
Δεν μπορώ να αφήσω το πάθος, ούτε την δύναμη μου. Αυτή είμαι εγώ.
Η δύναμη μου ξεκίνησε ως ασπίδα σε μια παιδική ηλικία παράταιρη.
Κουβαλούσα μαζί μου βιώματα παράξενα για τα άλλα παιδιά στο σχολείο, στη γειτονιά μου...
Σκεφτόμουν παράξενα, διαφορετικά, έμαθα να συλλαβίζω με τον Παπαδιαμάντη και τις Γραφές. Αυτά υπήρχαν στις βιβλιοθήκες των γονιών μου και δεν είχαμε καν τηλεόραση.
Έτσι λοιπόν, για να μπορέσω να επιβιώσω έπρεπε να δυναμώσω. Να δείχνω πως δεν με ενοχλεί, μέχρι να μην με ενοχλεί η διαφορετικότητα μου...
Και οπλίστηκα με θάρρος, δύναμη, αντοχή. Έμαθα να μιλάω δυνατά και να υπερασπίζομαι τον εαυτό μου και τους άλλους. Έμαθα να αντιμιλώ, να αμφισβητώ, να διεκδικώ.
Θυμάμαι πως ένιωθα άσχημη, αλλόκοτη, παράξενη, χοντροκαμωμένη. Είχα αισθήματα από μέσα μου όμως, ήμουν κορίτσι είχα όνειρα. Τα έκρυβα όλα αυτά όμως, γιατί νόμιζα πως θα με έκαναν ακόμη πιο ευάλωτη στην απόρριψη και την βία. Φαινόμουν δυνατή, δυναμική, σκληρή, θαρραλέα.
Τα ίδια και στο πανεπιστήμιο. Λίγοι άνθρωποι γνώρισαν την αδυναμία μου. Γιατί πάντα, πίσω από μια πανοπλία δύναμης, κρύβεται μια κραυγάζουσα αδυναμία.
Δεν ήμουν όμως ουσιαστικά δυνατή. Δεν επαναστάτησα στην εφηβεία μου, ήμουν μικρομέγαλη από τα 20 μου. Για αυτό και παντρεύτηκα νωρίς τον πρώτο τυχόντα, τον μόνο που δεν φοβήθηκε την δύναμικότητά μου και ήρθε κοντά από συμφέρον.
Και από κει και πέρα, μετά το πέρας των σπουδών μου και με ένα παιδί στην αγκαλιά, κλήθηκα όντως να γίνω, όχι απλώς να φαίνομαι δυνατή.
΄Οταν αποκοτήσεις να φέρεις ένα παιδί στον κόσμο, είσαι υπεύθυνος για τα πρώτα τουλάχιστον 15 χρόνια να είσαι εκεί συνεχώς, να ακούς, να βλέπεις, να αντέχεις.
Να αντέχεις που το παιδί σου είναι διαφορετικό από εσένα, που έχει ανάγκες που υπερβαίνουν τις δικές σου, που δεν μπορείς να ορίζεις πλέον ούτε το ίδιο σου το σώμα. Θήλασα τα παιδιά μου για πάνω από ένα χρόνο και δεν το μετανιώνω. Όσο κουραστικό κι αν ήταν.
Επίσης, όταν κάνεις τη δική μου δουλειά, όταν είσαι ψυχολόγος και οι άνθρωποι σου εμπιστεύονται το είναι τους, επίσης έχεις μεγάλη, τεράστια ευθύνη. Να είσαι εκεί, να ακούς, να σκέφτεσαι, να αναλύεις, να στηρίζεις, να προβλέπεις, να προσέχεις, να θεραπεύεις. Δεν σηκώνει ψευτιά, ούτε βαρεμάρα αυτή η δουλειά. Αναγκαστικά δυναμώνεις για  να την επιτελέσεις.
Δεν θα μπω σε λεπτομέρειες για το πώς εξελίχθηκε η ζωή μου τα τελευταία 16 χρόνια αφότου τελείωσα το πανεπιστήμιο κι άρχισα να δουλεύω όντας και μάνα.
Δεν έχουν σημασία οι λεπτομέρειες.
Σημασία έχει ότι επέλεξα να είμαι δυνατή.
Και δεν το μετανιώνω.
Κι αν αυτό με κάνει απωθητική ως γυναίκα, χαλάλι.
Χαλάλι για τα παιδιά μου και τους πελάτες μου, που τους αγαπώ.
Δεν το επέλεξα συνειδητά αρχικά να είμαι δυνατή.
Συνέβηκε.
Προχθές συζητούσαμε με τη μάνα μου το γεγονός πως συνελήφθηκα μεταξύ πρώτης και δευτέρας εισβολής το 1974 και πως τέτοιες μέρες είναι τα κινέζικα γενέθλιά μου.
Είμαι παιδί του πολέμου, μεγαλωμένη σε μια κοινωνία γεμάτη φόβους, στερεότυπα και επίπονες αντιθέσεις. Σε μια κοινωνία που δεν μου αρέσει όπως λειτουργεί, αλλά που αγαπώ πολλά από τα μέλη της.
Δεν ονειρεύτηκα για μένα να είμαι μόνη, χωρίς σύντροφο, αλλά κανείς δεν μπορεί να σχεδιάσει στην παραμικρή λεπτομέρεια το μέλλον του.
Ονειρεύτηκα για μένα να είμαι τίμια, αληθινή και υπεύθυνη. Και να αγαπάω. Να αγαπάω τον κόσμο και τα παιδιά του κόσμου ωσάν να είναι δικά μου. Να πονώ με τον πόνο των ανθρώπων που έρχονται να ζητήσουν τη βοήθεια μου και να χαίρομαι με τη χαρά τους. Να μεγαλώσω παιδιά που να έχουν ρίζες και φτερά... Αυτά, φαίνεται πως τα καταφέρνω.
Κι ας είμαι μόνη απόψε, που έχει πανσέληνο κι είναι ωραία.
Κι ας είμαι δυναμική και φοβιστική για κάποιους, ξέρουν αυτοί.
Τουλάχιστον δεν ζω στη Σατραπεία.....

Η μάνα μου νευριάζει με...!

"Σαν την μάναν εν έσιει..."

Ευτυχώς....!

Με έπιασε το μητροκτονικό μου παραλήρημα σήμερα. Από χθες δηλαδή, που πήγα στην Πάφο για το Σαββατοκύριακο και η μάνα μου δεν άφησε τίποτα να πέσει κάτω, επινόησε μάλιστα και προβλήματα εκεί που δεν υπήρχαν για να βγάλει ίσως τα νεύρα της πάνω μου...

Τη μάνα μου αγαπώ την. Τζιαι τζιείνη αγαπά με. Αλλά δεν είναι αυτό το πρώτο πράγμα που μου έρχεται στο μυαλό όταν την φέρω στη σκέψη μου....

Λοιπόν, επειδή έγραψα ένα δυο θυμωμένες ενημερώσεις καταστάσεις στην ιστοσελίδα μου στο Facebook, και κάποιοι μεγαλύτεροι σε ηλικία φίλοι αναστατώθηκαν κάπως, γράφω εδώ εκτενώς για να εξηγήσω τη δική μου οπτική του θέματος.

Κατ'αρχάς, για να είμαι απολύτως ειλικρινής, γνωρίζω πως την ενοχλεί αφάνταστα να μιλώ για αυτήν δημοσίως, οπόταν ο αρχικός μου στόχος ίσως είναι η εκδίκηση, σωστά; 

Εκφράζομαι δημοσίως για να εκτονώνομαι, για να ξεκαθαρίσω τις σκέψεις μου γράφοντας και επειδή ίσως κάποιοι αναγνώστες βρουν κάποιες εξηγήσεις σε δικές τους απορίες μέσα από τα γραφόμενα μου. Και επίσης επειδή ίσως έτσι βοηθήσω λιγάκι στο να σπάσει αυτό το κοινωνικό ταμπού στην Κύπρο πως δεν λέμε τα προβλήματά μας, δεν αφήνουμε τους άλλους να καταλάβουν πως κάποια θέματα και άνθρωποι μας ταλαιπωρούν... Όλοι έχουμε προβλήματα, όλοι έχουμε δύσκολες μέρες, όλοι έχει στιγμές που νομίζουμε πως θα τρελαθούμε...

Λοιπόν,

για μένα, η αγάπη της μάνας είναι αδιαμφισβήτητη ακριβώς επειδή πρόκειται περί κτηνώδους ενστίκτου. 

Δεν μπορείς να επαινέσεις κάποιον επειδή έπραξε όπως προγραμματίστηκε από τη φύση, ούτε να τον κατηγορήσεις βέβαια.

Τι είδους αγάπη όμως είναι η  ενστικτώδης μητρική;

Αγάπη που έχει να κάνει με το να επιδιώξεις την εγκυμοσύνη, να την κρατήσεις, να προσέχεις το μωρό όταν είναι βρέφος και νήπιο, να το ταΐζεις, να το καθαρίζεις, να το ντύνεις, να το κοιμίζεις και γενικώς να το βοηθήσεις να επιβιώσει μέχρι να αρχίσει να αυτοεξυπηρετείται...

Ως εκεί.

Θυμάμαι όταν ήταν τα παιδιά μου πιο μικρά μου έλεγαν πως με αγαπούν πολύ.(Τις φορές που δεν μου έλεγαν πως με μισούν...:-). Τους ρωτούσα γιατί;

Και μου απαντούσαν:

-Επειδή μας προσέχεις

-μας μαγειρεύεις

-μας παίρνεις σχολείο

-μας αγοράζεις ρούχα

-μας προσέχεις όταν κοιμόμαστε το βράδυ

-οδηγείς ασφαλώς όταν είμαστε στο αυτοκίνητο κτλ....

Κι εγώ τους έλεγα πως αυτά ήμουν υποχρεωμένη να τα κάνω, επειδή εμένα μου κάπνισε να τους γεννήσω. Και πως δεν χρωστούν καμιά υποχρέωση σε εμένα για αυτό. Και πως προτιμώ να με συμπαθούν/αγαπούν, όταν και αν  θα καταφέρω να τους αγαπώ, εκτιμώ, σέβομαι και τους αφήνω ελεύθερους μέσα στα πλαίσια της ηλικίας τους....

Διάφορες μορφές της μητρικής αγάπης, που υπερβαίνουν την ενστικτώδη της μορφή:

ΘΕΤΙΚΕΣ

• Σεβασμός στην ελευθερία και την προσωπικότητα του παιδιού μας
• Σεβασμός στις επιλογές του
• Συνειδητή προσπάθεια ώστε τα παιδιά μας να αποκτήσουν υπευθυνότητα και συναισθηματική ωριμότητα ανάλογη της ηλικίας τους.
• Προσπάθεια να κατανοήσουμε τα κίνητρα τους όταν φέρονται με τρόπους που δεν καταλαβαίνουμε
• Προσπάθεια να καταλάβουμε τα δικά μας κίνητρα όταν έχουμε αρνητικά συναισθήματα απέναντι τους. Γιατί ναι, συμβαίνει και αυτό: η μάνα να έχει αρνητικά συναισθήματα για το παιδί της, είναι ανθρώπινο....
• Έγνοια να μεγαλώσουμε παιδιά με ρίζες και φτερά. Να νιώθουν αγάπη, αποδοχή, εγγύτητα από τη μάνα τους και ταυτόχρονα ανένοχα να ανοίγουν τα φτερά τους για να γνωρίσουν τον κόσμο και να διαμορφώσουν τη ζωή τους ελεύθερα και υπεύθυνα
• Συνειδητή θυσία χρόνου, ενέργειας, σημασίας προς τα παιδιά μας. Πρώτα από όλα έχουν ανάγκη τη σημασία από τη μάνα τους..... (Και όταν δεν την παίρνουν από την αρχή, τότε αναπτύσσουν συμπεριφορές που επιζητούν σημασία και μετά λέμε πως φταίνε αυτά....)

ΑΡΝΗΤΙΚΕΣ

• Υπερπροστασία
•  Χειραγώγηση με μέσο τα χρήματα
• Προβολή κι επιβολή απωθημένων στα παιδιά μας
• Σύγκριση των παιδιών μας με άλλους, συμπεριλαμβανομένου και του εαυτού μας
• Ζήλια προς τα παιδιά μας
• Αντιπάθεια για όσα κάνουν τα παιδιά μας και φοβόμαστε πως μπορεί να τα κάνουμε κι εμείς, ή κάναμε στο παρελθόν και φοβόμαστε πως θα ξανακάνουμε ή θέλουμε να κάνουμε και δεν το αποτολμούμε...

Σε μια τηλεοπτική εκπομπή, έτυχε να αναφέρω το θέμα της ζήλιας της μάνας προς την κόρη. Και η τηλεθεάτρια απόρησε έντονα...

Μετά το τέλος της εκπομπής με ρώτησε ακόμη πιο απορημένα: Μα υπάρχουν μητέρες που ζηλεύουν τα παιδιά τους; Αλήθεια; Εμένα η μάνα μου όλη την ώρα μου λέει πόσο όμορφη είμαι, και πόσο με καμαρώνει και με λούζει με θετική ενέργεια...

-Ήμουν σίγουρη..., της απάντησα. Έτσι εξηγείται και η αυτοπεποίθηση και η επιτυχία σου....:-)

Η δική μου η  μάνα δεν με επαινεί ποτέ και ο,τι κάνω για αυτήν είναι λάθος. 

Need say no more....

Φιλιά,

Θέκλα

Αντιμετώπιση θλίψης/πένθους/κατάθλιψης... "Συν Αθηνά και χείρα κίνει..."

.Επέστρεψα χθες από τις 6ήμερες διακοπές μου στην Πάφο. Πήγα για τις γιορτές του Πάσχα

Καιρό είχα να καθίσω τόσες μέρες χωρίς εργασία...  Και όποτε δε δουλεύω σκέφτομαι... Σκέφτομαι τα δικά μου και του κόσμου

Και τα δικά μου αυτές τις μέρες είχαν να κάνουν με μια φάση πένθους που περνώ, που προσομοιάζει με κατάθλιψη... 

Δεν θα σας κουράσω με τη φιλολογία των  δικών μου. Κάτι συνέβηκε στην προσωπική μου ζωή, που μου "γκρέμισε" τον κόσμο μου, ή καλύτερα τον τρόπο με τον οποίο επέλεξα τους τελευταίους 7 μήνες να βλέπω τον κόσμο. Ο καθένας από εμάς κτίζει τον δικό του κόσμο, βασικά τις δικές του πεποιθήσεις για τον εαυτό του και τους γύρω του, για να μπορέσει να ζήσει με δομή.

Παρατηρείται πως η δομή είναι απαραίτητη για την ψυχική μας ισορροπία. Να ανήκουμε σε μια συγκεκριμένη ομάδα (σχέση, οικογένεια), να μοιραζόμαστε πιστεύω με άλλα άτομα (φίλους, σύντροφο, συνεργάτες), να έχουμε την ψευδαίσθηση ότι μπορούμε να ελέγξουμε το τι θα μας συμβεί.

Την ψευδαίσθηση, επειδή κανένας άνθρωπος στην πραγματικότητα δεν μπορεί να ελέγξει τι θα του συμβεί. Δεν μπορεί να προγραμματίσει το μέλλον και αυτό να συμβεί ακριβώς όπως το προγραμμάτισε. Πάντοτε υπεισέρχεται ένας ακαθόριστος ανεξέλεγκτος παράγοντας, ο οποίος συνήθως είναι ο ίδιος μας ο εαυτός. Συνήθως, όχι πάντοτε. Για αυτό δομούμε τον κόσμο μας έχοντας ψευδαίσθηση ελέγχου και αποκτώντας ψυχική ισορροπία.

Όταν ο κόσμος μας αποδομηθεί, επειδή αποτύχαμε σε μια σημαντική μας επιδίωξη, επειδή μας άφησε ένας "αγαπημένος" σύντροφος, επειδή έφυγε από τον κόσμο κάποιος που ήταν στη ζωή μας (παιδί, γονιός, φίλος), επειδή χάσαμε τη δουλειά μας, επειδή χάσαμε την οικονομική μας ανεξαρτησία, όταν συμβεί ένα από αυτά ή και περισσότερα μαζί τότε ΠΕΝΘΟΥΜΕ. Πονούμε, κλαίμε, είμαστε άκεφοι, σκεφτόμαστε συνεχώς αυτό που μας συνέβηκε απρόοπτα και εξετάζουμε τι θα μπορούσαμε να κάνουμε διαφορετικά για να αποφευχθεί, προσπαθούμε να καταλάβουμε γιατί συνέβηκε, να αποκτήσουμε τέλος πάντων την ψευδαίσθηση του ελέγχου.

Οι ψυχολόγοι για χρόνια μελετούν τους μηχανισμούς εκλογίκευσης του ανθρώπου και τα στάδια του πένθους....

Έτσι κι εγώ λοιπόν, αυτές τις μέρες που ήμουν στην Πάφο ήμουν στις μαύρες μου. Δεν ήμουν καλά. Αντιλήφθηκα ότι δεν ήμουν καλά και είχα πάρει την κάτω βόλτα, όταν παρατήρησα ότι δεν ήθελα να απαντάω το τηλέφωνο ή να συναντιέμαι με κόσμο. Όταν είδα πως δεν με ευχαριστούσαν πλέον παλιές αγαπημένες δραστηριότητες, όταν είδα να αλλάζει το μοτίβο του ύπνου μου και του φαγητού. Δεν ήμουν καλά. 

Μίλησα με μια φίλη  που πάντοτε με ακούει και με ηρεμεί.

Πίεσα τον εαυτό μου να της μιλήσω. Δεν ήθελα, αλλά αντιλαμβανόμουν πως έπρεπε να το κάνω.

Άρχισα να παραδέχομαι πως δεν ήμουν καλά. Αυτό με έκανε ακόμα πιο χάλια, αλλά φαίνεται πως πρέπει να πιάσεις πάτο για να ξανασηκωθείς με φόρα. Αυτή η παραδοχή ήταν που στην πορεία έφερε την αντίσταση, το πείσμα: γιατί να μην είμαι καλά; Θα γίνω καλά να σκάσουν οι εχθροί μου....! Και στην περίπτωση αυτή εννοούσα τους εσωτερικούς μου δαίμονες, που είναι οι μεγαλύτεροι εχθροί του καθενός μας, κατά τη γνώμη μου πάντα.

Την Κυριακή του Πάσχα έριξα και ένα γερό γοερό κλάμα για κανένα μισάωρο... Αυτό ήταν το καλύτερο από όλα, η μεγαλύτερη ανακούφιση. Με το να παριστάνω τη δυνατή και τη γενναία στερούσα τον εαυτό μου από τη φυσική πηγή ανακούφισης του οργανισμού που είναι τα δάκρυα... Και όχι μόνο δάκρυα, αλλά και λυγμοί, και λόγια, λόγια μοιρολόγια που σε ξεφορτώνουν....

Συν Αθηνά και χείρα κίνει...

Όταν δεν είμαστε καλά... Ζητούμε βοήθεια, παίρνουμε βοήθεια είτε αυτή είναι ψυχοθεραπευτική, είτε ψυχοφαρμακοθεραπευτική, είτε από τους φίλους μας και τα σημαντικά πρόσωπα στη ζωή μας. 

Αν δεν προσπαθήσουμε κι εμείς όμως, τίποτα δεν θα γίνει. Θέλει σκούντημα ο εαυτός μας και αποφάσεις, αποφάσεις που έχουν να κάνουν με τη δόμηση μιας καινούριας δικιάς μας πραγματικότητας με δομές πιο ρεαλιστικές και ωφέλιμες για μας....

Οι δικές μου αποφάσεις για δόμηση μιας νέας πραγματικότητας;

• Να βλέπω το ποτήρι μου μισοάδειο και όχι μισογεμάτο
• Να προσφέρω αγάπη στους γύρω μου
• Να προσέχω ώστε να κοιμάμαι καλά και να διατρέφομαι υγιεινά... 
• Να προγραμματίζω στον ελεύθερο μου χρόνο να συναντιέμαι με φίλους, να βγαίνω επιτέλους έξω από αυτό το σπίτι, να κάνω πράγματα που απέφευγα τόσο καιρό... Δεν έχει σημασία αν η δουλειά μου φέρνει κόσμο στο δικό μου χώρο, είναι απαραίτητο και για μένα και για τον καθένα να συναναστρέφεται επί ίσοις όροις με φιλικά άτομα. No man is an island
• Να μιλώ καθημερινά στο τηλέφωνο τουλάχιστον μισή ώρα με τους 2-3 στενούς φίλους που έχω. Να το βάλω στο καθημερινό πρόγραμμα...
• Να αποφεύγω να συζητώ και να βρίσκομαι με άτομα που με επικρίνουν. Ο εαυτός μου είναι αρκετός αυστηρός επι-κριτής... :-)
• Να σταματήσω να κρατώ μυστικά από τους στενούς μου φίλους. Τον τελευταίο καιρό δεν μιλούσα για το τι μου συνέβαινε και το τι ένιωθα όχι γιατί ντρεπόμουν, αλλά γιατί βαριόμουνα (σύμπτωμα θλίψης/κατάθλιψης η βαρεμάρα/ανία)
• Να πηγαίνω περπάτημα με την κόρη μου τουλάχιστον 3 φορές την εβδομάδα μέσα στη φύση και να πηγαίνω τα παιδιά στην παραλία το καλοκαίρι. Να μην τεμπελιάζω όπως άλλες χρονιές...

Αποφάσισα λοιπόν να κινηθώ, να μετακινηθώ από την απραξία μου και να δομήσω τη νέα μου πραγματικότητα και να δώσω στον εαυτό μου την ψευδαίσθηση ελέγχου που δικαιούται για να έχει ψυχική και συναισθηματική ισορροπία. Και να συνδεθώ ουσιωδώς με τους γύρω μου...

Και έτσι να αγνοήσω τους εσωτερικούς μου δαίμονες;
Ναι.
Αρκετή συζήτηση έκανα μαζί τους και είπαμε: αποφεύγουμε αυτούς που μας κατακρίνουν.

Τι λένε οι δικοί μου δαίμονες;

Πως είμαι:
κακιά...
σκύλα...
παχιά...
λαίμαργη...
δυστυχισμένη...
αδικημένη...
μόναξιασμένη...
φλύαρη...
ανίκανη να διατηρήσω μια σχέση για πολύ καιρό...
ανάξια να νιώσω την ευτυχία...
και όχι απαραίτητα με αυτή τη σειρά.

Μου υπενθυμίζουν όσα αρνητικά μου έχουν σούρει κατά καιρούς διάφοροι άνθρωποι που, τουλάχιστον τη στιγμή που τα έλεγαν, δεν είχαν και την καλύτερη διάθεση απέναντι μου.
Είναι εγωκεντρικοί οι δαίμονες μου. Με θεωρούν το Α και το Ω του κόσμου. Πως εγώ ευθύνομαι για όλα και πως θα μπορούσα να τα καταφέρω πολύ καλύτερα, να είμαι πολύ πιο ευτυχισμένη, πολύ πιο πετυχημένη, πολύ πιο πολύ.
Αλλά,less is more...
Να σκάσουν οι δαίμονες μου γιατί επιτέλους αναλαμβάνω ξανά δράση, κινώ κι εγώ το χέρι μου κτίζοντας τις νέες μου δομές και αποκαθιστώντας την ψυχική μου ισορροπία.
Δοκιμάστε το, ίσως σας βοηθήσει εάν το χρειάζεστε.

Με τα φιλιά και την αγάπη μου,
Θέκλα

Γίναμε φτωχοί....; ! Πρακτικός οδηγός επιβίωσης

Ναι!
Μπορεί ακόμη να μην το αντιληφθήκαμε ή να μη θέλουμε να το αντιληφθούμε, αλλά δυστυχώς επτωχεύσαμεν...!
Που τα αλήθκεια!!!

Δεν θα μπω στο τριπάκι να συζητήσουμε κι εδώ ξανά τις αιτίες της φτωχοποίησης μας. Στόχος εδώ είναι να βρούμε πρακτικές προσωπικές λύσεις για να αντέξουμε αυτή την περίοδο ψυχολογικά.

Μιλούσα πριν λίγες μέρες με μια αγαπημένη φίλη (ιδιώτη επαγγελματία)  στο τηλέφωνο, η οποία με ρωτούσε πως τα πάω με τη δουλειά, λόγω της κρίσης φυσικά. Της είπα πως είμαι καλά. "Είσαι καλά;",με ρώτησε... "Πώς τα καταφέρνεις;"
Τα καταφέρνω της λέω, τα φέρνω βόλτα, μειώσαμε τα έξοδα μας, ξοδεύουμε πιο συνετά, τα βγάζουμε πέρα.
"Μα έχεις την ίδια δουλειά που είχες παλιά;"
Όχι βέβαια, δεν την έχω. Ο κόσμος όσο κι αν έχει ανάγκη από ψυχολόγο αυτή την εποχή, δεν έχει και τα απαραίτητα χρήματα για να πληρώσει την επίσκεψη. Λογικό.
Έχω τη μισή ή λίγο πιο κάτω από τη μισή δουλειά που είχα προτού να ασχοληθώ με την πολιτική. Μου πήρε ενάμιση χρόνο να ξαναστήσω τη δουλειά μου μετά από την αποτυχημένη επαγγελματικά και οικονομικά προσπάθεια μου να γίνω πολιτικός μίσσιημου, και ένα δυο μήνες μετά ήρθε η οικονομική κρίση....! @@@Όμορφα :-)
Α χα χα χα χα χα χα , γελάω. Είπαμε πως το γέλιο είναι ένα εργαλείο που βοηθάει στην αντιμετώπιση της κρίσης;

Συνεχίζει η συζήτηση μας λοιπόν με τη φίλη για τη δουλειά.
Αυτή μου λέει πως δεν τα βγάζει πέρα.
Πώς δεν τα βγάζεις πέρα;, απορώ. Αφού έχεις περισσότερη δουλειά από εμένα, όπως μου λες. Λόγω της δικής σου ειδικότητας, δεν έχει μειωθεί τόσο πολύ η πελατεία σου.
Και την ρωτώ, και ρωτώ κι εσάς...
Πόσα έσοδα έχεις περίπου το μήνα;
Πόσα σταθερά έξοδα έχεις;
Εάν τα έξοδα είναι περισσότερα από τα έσοδα έχεις πρόβλημα.

Και μου απαντά:
Τα έσοδα της είναι σαφώς τουλάχιστον τριπλάσια από τα δικά μου.
Τα έξοδα της όμως; Ξεπερνούν κατά 500 ευρώ από τα έσοδα της, άρα έχει όντως πρόβλημα....!

Η πρώτη πρακτική κίνηση που μπορούμε να κάνουμε για να καλυτερεύσουμε τη ζωή μας είναι να μειώσουμε τα σταθερά μας έξοδα, αυτά που δίνουμε κάθε μήνα.
Και έχουμε και λέμε:

1. Ενοίκια. Αυτή την εποχή οι ιδιοκτήτες υποστατικών είναι πολύ πιο ελαστικοί για μειώσεις των ενοικίων, τα οποία ούτως ή άλλως είναι φουσκωμένα όπως ήταν και όλη η οικονομία μας τα τελευταία χρόνια. Ζητούμε από τον ιδιοκτήτη του σπιτιού ή επαγγελματικής στέγης που ενοικιάζουμε να μας μειώσει το ενοίκιο. Το πιο πιθανό να το αποδεχθεί, επειδή προτιμότερο για αυτόν να έχει λιγότερα έσοδα παρά τίποτα. Στην απίθανη περίπτωση που δεν το αποδέχεται ψάχνουμε για φθηνότερη εναλλακτική λύση.  
2. Υπάλληλοι. Εάν είμαστε αυτοεργοδοτούμενοι και εργοδοτούμε υπαλλήλους, είτε για γραμματειακή δουλειά είτε για την καθαριότητα των χώρων μας, σκεφτόμαστε σοβαρά το ενδεχόμενο να  μπορέσουμε να κάνουμε αυτές τις δουλειές μόνοι μας. Να αφιερώσουμε χρόνο να καθαρίσουμε μόνοι μας το σπίτι μας, το γραφείο μας και να ασχοληθούμε με τα γραμματειακά μας καθήκοντα. Ζούμε σε δύσκολες εποχές, δεν θα μας πέσει κι η μύτη εάν καθαρίσουμε μόνοι μας. Ίσα ίσα που θα γυμναστούμε και θα νιώσουμε και καλύτερα λόγω της έκκρισης ενδορφινών από τον εγκέφαλο μετά από σωματική δραστηριότητα. Θα ξεχάσουμε και τα βάσανα μας κοπιάζοντας ή θα έχουμε το χρόνο να τα επεξεργαστούμε δημιουργικά ενώ κουραζόμαστε σωματικά. Έχω παρατηρήσει πως τα μεγαλύτερα προβλήματα μου τα έλυσα περπατώντας στο πάρκο μόνη μου κάθε πρωι.
3. Ρεύμα και νερό και λοιποί λογαριασμοί. 
   
   Με λίγη προσοχή μπορούμε να εξοικονομήσουμε αρκετά χρήματα από το λογαριασμό του ρεύματος και του νερού. Όσον αφορά στο νερό, ανοίγω πλέον το πιεστικό μόνο όταν θα χρησιμοποιήσω το πλυντήριο, ώστε να μην φεύγει άδικα νερό τις υπόλοιπες ώρες. Για το ρεύμα: σταμάτησα να χρησιμοποιώ στεγνωτήριο, απλώνω πλεόν τα ρούχα στην απλώστρα και τα σιδερώνω. Επίσης, κάνουμε μπάνιο τις ώρες που έχει ζεστό νερό από τον ήλιο ώστε να μη χρησιμοποιούμε το ηλεκτρικό θερμοσίφωνο, όσες λάμπες δεν ήταν οικονομικές, πετάχτηκαν στα σκουπίδια και αντικαταστάθηκαν με οικονομικές και σβήνουμε τα φώτα όταν φεύγουμε από ένα δωμάτιο. Σίγουρα υπάρχουν και άλλες προτάσεις για εξοικονόμηση στο λογαριασμό του ρεύματος και σίγουρα είναι θετικό που η Αρχή Ηλεκτρισμού προχώρησε επιτέλους σε μειώσεις. Ενδεικτικά αναφέρω πως ο λογαριασμός του ρεύματος που πήρα τον Σεπτέμβριο ήταν 900 ευρώ(!) και ο τελευταίος μόνο 270. Φυσικά στο 900άρι ήταν μέσα και τα κλιματιστικά, τα οποία θέλουν προσοχή στη χρήση και ρύθμιση για οικονομικότερη απόδοση. Όσον αφορά στους λογαριασμούς του τηλεφώνου και του ίντερνετ, καιρός να κάνουμε έρευνα αγοράς και να αλλάξουμε στον πιο φθηνό παροχέα. Και επειδή τα περισσότερα σπίτια στην Κύπρο έχουν ίντερνετ, ξέρετε πόσα χρήματα μπορούμε να εξοικονομήσουμε με το να επικοινωνούμε με τους ανθρώπους μέσω διαδικτύου; Το skype, Oovoo, Viper, όπως και άλλα είναι δωρεάν... δεν πληρώνουμε περισσότερα από όσα πληρώνουμε κάθε μήνα για το ίντερνετ και μπορούμε να μιλούμε και να επικοινωνούμε για όση ώρα θέλουμε. Επίσης, οι κλήσεις από σταθερό προς σταθερό είναι πιο φθηνές από τα κινητά και κάποιοι παροχείς προσφέρουν δωρεάν κλήσεις σταθερό προς σταθερό στους δικούς τους αριθμούς. Με λίγη προσοχή μπορούμε να μειώσουμε τους λογαριασμούς του τηλεφώνου και του διαδικτύου δραστικά.
4. Φαγητό και σούπερμαρκετ. 
   
   Η υπεραγορά της γειτονιάς μου αποφάσισε πέρσι να εκδώσει κάρτες για βαθμούς. Έπαθα σοκ όταν αντιλήφθηκα πως σε 40 μέρες μόνο είχα 2000 βαθμούς!  Ευρώ και βαθμός... Αυτό με έβαλε σε περαιτέρω σκέψεις για το πώς να μειώσω τα έξοδα μου. Ένα μεγάλο ποσό χρημάτων για μια οικογένεια φεύγει για το φαγητό και τα ψώνια από την υπεραγορά. Το φαγητό που αγοράζουμε απέξω, που τρώμε έξω και αυτό που μας το φέρνουν στο σπίτι μας delivery, στοιχίζει πολύ περισσότερα από αυτό που μαγειρεύουμε μόνοι μας. Σκεφτείτε πως μια ωμή μπριζόλα από το κρεοπωλείο στοιχίζει το πολύ ενάμιση ευρώ, το πολύ, και για να την φας μαγειρεμένη θέλεις τουλάχιστον 10 ευρώ! Θα μου πείτε: δεν μας αρέσει να μαγειρεύουμε ή δεν ξέρουμε. Δεν μπορώ να υποχρεώσω κανέναν να γίνει μάγειρας ανκαι "πενία τέχνας κατεργάζεται".... Σκεφτείτε, πολλά χρήματα φεύγουν στο φαγητό και ας αρχίσουμε για αρχή να καταγράφουμε κάθε μέρα για ένα μήνα πόσα ξοδεύουμε σε φαγητό. Αν τα αθροίσουμε τέλος του μήνα, μπορεί να μας έρθει ταμπλάς! Προσοχή! Και τα έτοιμα κατεψυγμένα γεύματα είναι πιο ακριβά από αυτά που φτιάχνεις μόνος σου. Γενικώς, όσο λιγότερο επεξεργασμένη είναι μια τροφή όταν την αγοράζεις, τόσο πιο οικονομική είναι και φυσικά πιο υγιεινή. Σε μια επόμενη ανάρτηση θα ανεβάσω κάποιες απλές συνταγές που χρησιμοποιώ καθημερινά και που είναι εύκολες, οικονομικές, νόστιμες και αρέσουν και στα παιδιά....  Μπορούμε να περιορίσουμε τις εξόδους μας στο να πιούμε ένα καφέ ή ένα ποτό έξω. Να φάμε σπίτι μας και μετά να βγούμε. Πολύ πιο οικονομικό θα μας βγει και την απαραίτητη ψυχαγωγία μας δεν θα χάσουμε. Μπορούμε επίσης να αρχίσουμε να καλούμε φίλους και συγγενείς στο σπίτι για φαγητό αντί να βγαίνουμε έξω για να τρώμε. Τη μια εβδομάδα στο ένα σπίτι, την άλλη στο άλλο. Υπάρχουν τρόποι...
5. Δόσεις, δόσεις, δόσεις...  Τα περισσότερα νοικοκυριά κάθε μήνα έχουμε να πληρώνουμε δόσεις. Δόσεις για το στεγαστικό δάνειο, για διάφορα καταναλωτικά δάνεια, για αγορές αυτοκινήτων και τα λοιπά. Όλοι γνωρίζουμε πως καταλήξαμε σε αυτό το σημείο του υπερδανεισμού. Πώς μπορούμε να μειώσουμε όμως τα έξοδα που κάνουμε για τις δόσεις των διανείων; Πρώτα από όλα πρέπει να αντιληφθούμε πως περνούμε μια εξαιρετικά δύσκολη οικονομική περίοδο και το στοίχημα είναι να επιβιώνουμε οικονομικά κάθε μήνα. Οπόταν χρειάζεται αναδιάρθρωση και των δανείων μας για τους περισσότερους από εμάς. Πολύ καλή ιδέα είναι να συναντηθούμε προσωπικά με τον τραπεζίτη μας και να συζητήσουμε τις πιθανότητες να μειωθούν οι δόσεις μας. Αυτό γίνεται. Δοκιμάστε το. Συμφέρει πολύ περισσότερο στην τράπεζα να τους πληρώνεις μικρότερη δόση, παρά να μην τους δίνεις τίποτα. Κατά τη γνώμη μου, τα ενυπόθηκα δάνεια είναι λιγότερο επείγοντα από αυτά με προσωπικές εγγυήσεις. Αν έχουμε να διαλέξουμε μεταξύ του να εξυπηρετήσουμε ένα ενυπόθηκο δάνειο και ένα δάνειο για το οποίο υπέγραψαν εγγυητές φίλοι και συγγενείς μας, σίγουρα είναι πιο επείγον να μην αφήσουμε απλήρωτο το δάνειο με τους εγγυητές. Είναι κρίμα αυτοί που υπέγραψαν εγγυητές για μας σε άλλες καλές εποχές, να τους τραβούν τώρα στα δικαστήρια οι τράπεζες για να ξεπληρώσουν τα δικά μας χρέη. Ενώ η διαδικασία εκποίησης ενός μή εξυπηρετούμενου ενυπόθηκου δανείου είναι πολύ πιο μακροχρόνια και φυσικά επηρεάζει μόνο εμάς και όχι φίλους και συγγενείς που μας υπέγραψαν ως εγγυητές στο παρελθόν....
6. Ρούχα, παπούτσια και λούσα... 
   
   Σκεφτήκατε ποτέ πόσα χρήματα ξοδεύαμε κάθε μήνα σε ρούχα, παπούτσια και λούσα; Σίγουρα οι ενήλικες τουλάχιστον έχουμε στη ντουλάπα μας ένδυση και υπόδυση που μας φτάνει για άλλα 10 χρόνια τουλάχιστον. Ανακύκλωση λοιπόν. Χρησιμοποιούμε τα ρούχα που ήδη έχουμε ή αλλάζουμε ρούχα με φίλους μας. Ή ψωνίζουμε από καταστήματα second hand. Είναι απίστευτο τι κομμάτια μπορεί να βρει κανείς σε ένα κατάστημα με ρούχα από δεύτερο χέρι και σε τι χαμηλές τιμές. Για όσους σοκάρονται, δεν είναι ντροπή, ίσα ίσα εξυπνάδα να διατηρείς τα έξοδα σου λιγότερα από τα έσοδα σου... Καιρός να πέσει και λίγο η μύτη μας; :-)
7. Παιδιά...
   
   Για όσους έχουμε παιδιά, το ζήτημα των εξόδων τους είναι δύσκολο. Γενικώς, όσο πιο μικρά είναι τα παιδιά, τόσο πιο εύκολο να περιορίσουμε τα έξοδα τους εμείς. Όσο πιο μεγάλα, τόσο πιο δύσκολο. Μπορούν όμως κι εδώ να γίνουν περικοπές. Για παράδειγμα, γιατί το καμάρι μας να φοιτά σε ιδιωτικό σχολείο ακόμη όταν περνούμε κατάσταση έκτακτης οικονομικής ανάγκης; Και τα δημόσια σχολεία είναι καλά. Εγώ πάντως δεν κακοβλάηκα που τελείωσα δημόσιο σχολείο, όπως κι οι περισσότεροι από εμάς. Όσον αφορά στα ιδιαίτερα μαθήματα, υπάρχουν αυτά που γίνονται για βοήθεια για το διάβασμα και αυτά που γίνονται για άσκηση ή απόκτηση καλλιτεχνικών δεξιοτήτων. Μπορούμε να αφιερώσουμε χρόνο να βοηθήσουμε εμείς τα παιδιά μας με το διάβασμα; Ή να βρούμε μαζί τους τρόπους να διαβάζουν ικανοποιητικά μόνοι τους; Η συνεργασία με τους δασκάλους ή καθηγητές τους μπορεί να αποβεί πολύ βοηθητική. Επειδή είμαστε φτωχοί πλέον (;!), μπορεί να έρθουμε και πιο κοντά στα παιδιά μας συναισθηματικά με το να ασχοληθούμε εμείς μαζί τους αντί ένας φροντιστής. Και όσον αφορά στα έξτρα για τα καλλιτεχνικά και τα σπορ μπορούμε να τα περιορίσουμε. Όσον αφορά στα σπορ, μπορούμε να αθληθούμε ολόκληρη η οικογένεια μαζί κερδίζοντας και ποιοτικό χρόνο επικοινωνίας.... Σκεφτείτε το, γίνεται... Όσον αφορά στα καλλιτεχνικά ας δώσουμε στα παιδιά μας την επιλογή για ένα θέμα: ή χορό, ή μουσική,ή θέατρο, ή ζωγραφική κτλπ, δεν μπορούν να γίνουν πρώτοι σε όλα; Μπορούν; Σκεφτείτε επίσης πως υπάρχουν και τα μαθήματα στα επιμορφωτικά κέντρα του Υπουργείου Παιδείας, τα οποία στοιχίζουν μόνο 51 ευρώ το χρόνο, αν δεν κάνω λάθος. Και όσον αφορά στις σπουδές των παιδιών μας, ίσως είναι καιρό να "κάτσουμε την μάπα χαμαί". Κατά την άποψη μου, όσο αρνητικά κι αν ακούγεται στα αυτιά κάποιων, δεν είναι ανάγκη όλα τα παιδιά να σπουδάζουν. Στην Κύπρο το καταντήσαμε αηδία. Θεωρούμε πως όλα τα παιδιά πρέπει να σπουδάσουν σε πανεπιστήμιο. Κι αν δεν περάσουν σε δημόσιο, να φοιτήσουν σε ιδιωτικό με όλα τα έξοδα και την ταλαιπωρία που αυτό συνεπάγεται. Η ταπεινή μου άποψη είναι πως αξίζει τον κόπο να σπουδάσουν τα παιδιά που έχουν την μεγάλη δική τους επιθυμία (τις παραπάνω φορές είναι των γονιών) και που έχουν και τις ικανότητες ώστε να περάσουν σε ένα κρατικό πανεπιστήμιο που να μην έχουν έξοδα για δίδακτρα. Στην Κύπρο έχουμε και το πανεπιστήμιο Κύπρου και το ΤΕΠΑΚ πλέον. Άρα ένας νέος που έχει την έφεση για μάθηση μπορεί να διαβάσει, να παρακαθίσει σε εξετάσεις και να περάσει σε ένα από αυτά τα δύο πανεπιστήμια. Κι αν είναι καλός και "τραβά" μετά, να διεκδικήσει υποτροφία για μεταπτυχιακές σπουδές στο εξωτερικό εάν δεν θέλει να κάνει στην Κύπρο τα μεταπτυχιακά του. Όπως τον παλιό καλό καιρό.... Κι αν δεν περάσει από την πρώτη στο πανεπιστήμιο Κύπρου ή στο ΤΕΠΑΚ; Να ξανακάτσει εξετάσεις το καμάρι μας, όπως για χρόνια κάνουν στην Ελλάδα.... 
8. Δώρα...
   
   Στην Κύπρο σηκώσαμε "το χούι" να ξοδεύουμε μεγάλα ποσά για δώρα και φακελάκια σε γάμους και λοιπές κοινωνικές εκδηλώσεις. Για να κάνουμε το show μας και να μην μας παρεξηγήσουν... Ξέρετε κάτι; Εμένα δεν με κόφτει αν θα με παρεξηγήσουν. Κόφτει με αν θα φκάλω πέρα τον μήνα. Μπορούμε να πηγαίνουμε μόνο σε γάμους ανθρώπων που τους ξέρουμε προσωπικά, τους αγαπάμε και χαιρόμαστε γιατί παντρεύονται; Και να βάζουμε μέσα στο φακελάκι όσα μπορούμε και όχι όσα θεωρούμε πως είναι το σωστό; Δεν έχει σωστό για το πόσα να βάλεις στο φακελάκι εάν δεν έχεις να βγάλεις το μήνα. Επίσης, στα δώρα προς τα δικά μας παιδιά, μπορούμε να τους προσφέρουμε συναισθηματικά και πνευματικά δώρα αντί υλικά. Για παράδειγμα να τους αφιερώσουμε μια μέρα, αντί να τους δώσουμε χρήματα... Όσον αφορά στις επισκέψεις σε φίλους μας, που συνηθίζουμε να παίρνουμε γλυκό από ζαχαροπλαστείο ή γλάστρα, μπορούμε να φτιάξουμε μόνοι μας σπιτικά κουλουράκια και να πάρουμε δώρο ή ένα κέικ και να έχει και καλύτερη γεύση, να είναι πιο υγιεινό και να αρέσει και περισσότερο. Ή μπορούμε να συμφωνήσουμε ένα πρωτόκολλο μή δώρων. Εγώ έχει χρόνια που το κάνω. Συμφωνούμε με φίλους πως δεν θα σου κάνω δώρο και δεν θα μου κάνεις κι έτσι θα πνάσουμε κι οι δυο και δεν θα έχουμε παράπονο. Στην αρχή το ξεκινήσαμε λόγω έλλειψης χρόνου, τώρα όμως βολεύει και οικονομικά...
9. Κινούμαστε με μετρητά.... 
   
   Η χρήση επιταγών και πιστωτικών καρτών είναι μια διαδικασία που μας απομακρύνει από την πραγματική αξία του χρήματος. Αν θέλουμε να αντιλαμβανόμαστε πόσα έχουμε και πόσα ξοδεύουμε, καλή ιδέα είναι να πληρώνουμε μόνο με μετρητά. Να παίρνουμε από την τράπεζα (εάν είμαστε μισθωτοί) ένα ποσό που θεωρούμε λογικό για μια εβδομάδα και να πληρώνουμε μόνο μετρητά. Έτσι θα αντιλαμβανόμαστε περισσότερο τι κάνουμε. Και ο καθημερινός έλεγχος των λογαριασμών μας στην τράπεζα μέσω διαδικτύου, συνίσταται για να έχουμε επαφή με την πραγματικότητα και να μην ξεφεύγουμε...

Αυτά για απόψε. Έγραψα πολλά όπως συνήθως. Σκέψεις δικές μου είναι. Ελπίζω να βοηθήσουν. Περιμένω και τις δικές σας και επιφυλάσσομαι για τις συνταγές.

Τα φιλιά μου,

Θέκλα

Και τώρα τι;

Το τελευταίο στάδιο του πένθους όπως περιγράφηκε και στην προηγούμενη ανάρτηση, είναι αυτό της αποδοχής.
Αποδέχομαι τις νέες συνθήκες ζωής, τις καταστροφικές συνέπειες στη ζωή του καθενός μας από την "τροϊκανή περίοδο" που περνά η χώρα μας...

Όταν ήμουν νεαρή και άβγαλτη ψυχολόγος, δεν μπορούσα να καταλάβω πλήρως το πώς τα οικονομικά προβλήματα επηρέαζαν την ψυχολογική διάθεση των πελατών μου και τις σχέσεις τους.
 Επειδή δεν είχα βρεθεί μέχρι τότε χωρίς χρήματα, δεν μπορούσα να έχω την ανάλογη ενσυναίσθηση. Η λέξη ενσυναίσθηση, η μετάφραση στα ελληνικά της λέξης empathy, αναφέρεται στην ικανότητα του ψυχολόγου να "μπει στα παπούτσια του πελάτη του", να τον καταλάβει και να μπορέσει να συμπονέσει τη φάση στην οποία βρίσκεται...
Για να γίνω καλύτερη ψυχολόγος ίσως, καλύτερος άνθρωπος σίγουρα, ήρθε και στη δική μου ζωή, στα 26 μου για πρώτη φορά, η φάση να βρίσκομαι χωρίς χρήματα.
Αυτό συνέβηκε μετά τη διάλυση του πρώτου μου γάμου. Μία εκ των συνεπειών ήταν να χάσω την οικονομική άνεση που απολάμβανα μέχρι εκείνη τη στιγμή.
Οι γονείς μου, ήταν εκπαιδευτικοί, και όπως όλοι οι κύπριοι δημόσιοι υπάλληλοι, κάπου γύρω στο 90 βρέθηκαν με περισσότερες απολαβές από όσες υπολόγιζαν. Τι έγινε τότε, δεν ξέρω, ΑΤΑ ίσως, το αποτέλεσμα ήταν να αυξηθούν οι μισθοί τους. Έτσι λοιπόν, τα εφηβικά και τα πρώτα νεανικά μου χρόνια πέρασαν με οικονομική ανεμελιά.
Ακόμη και μετά το γάμο μου, ο οποίος έγινε πρόωρα ενώ ακόμη ήμουν φοιτήτρια (λόγω συντηρητισμού της πατρικής μου οικογένειας), οι γονείς μου τροφοδοτούσαν οικονομικά την νέα οικογένειά, όπω ς κάνουν πολλοί κύπριοι γονείς και από αγάπη και από ανάγκη για έλεγχο.
Από τη στιγμή λοιπόν, που "έσπασα το συμβόλαιο", που αποφάσισα να χωρίσω από έναν αταίριαστο γάμο, έχασα τόσο την οικονομική ενίσχυση από τους γονείς μου, οι οποίοι αρχικά είχαν έντονη αντίθεση στην απόφαση μου να χωρίσω, όσο και από τον πατέρα των παιδιών μου, ο οποίος αποφάσισε πως δεν είχε υποχρέωση να συνεισφέρει οικονομικά στο μεγάλωμα των παδιών του, εφόσον εγώ τον χώρισα και "εσείς έχετε χρήματα"... Δεν τον πολυκατηγορώ σε αυτό, επειδή εμείς οι νεόπλουτοι κύπριοι χρησιμοποιούσαμε το χρήμα μέχρι σήμερα και για να εξαγοράζουμε ανθρώπους και συνειδήσεις. Το κάναμε... Δεν το κάναμε;
Έτσι λοιπόν, στα 26 μου, βρέθηκα να ζω μόνη, με δυο μωρά παιδιά και χωρίς χρήματα. Λόγω της άσχημης ψυχολογικής μου κατάστασης, σταμάτησα τότε να εργάζομαι ως ψυχολόγος και αποδέχθηκα για πρώτη φορά το διορισμό μου στην ειδική εκπαίδευση. Ο βασικός μισθός ενός πρωτοδιοριζόμενου δεν έφτανε για να πληρώνω το ενοίκιο του σπιτιού, τους λογαριασμούς, τα νηπιαγωγεία των παιδιών και τις βασικές μας ανάγκες...
Εννοείται ότι από τον πρώτο διορισμό μέχρι την πρώτη πληρωμή μεσολάβησαν και 3 μήνες περίπου και η κατάσταση ήρθε κι έδεσε. Δεν είχα χρήματα τότε ούτε για γάλα των παιδιών. Ευτυχώς τότε δεν κάπνιζα, οπόταν δεν είχα αυτό το επιπλέον έξοδο :-)
Θυμάμαι πως δανειζόμουν 80 λίρες από μια φίλη μου και της της ξεπλήρωνα μόνο για να τις δανειστώ σε κανά δυο εβδομάδες. Ζούσα κυριολεκτικά με δανεικά και έχασα την ασφάλεια που σου δίνει η οικονομική επάρκεια.

Κατάλαβα τι σημαίνει νιώθω φόβο, ανασφάλεια, απογοήτευση, ματαίωση επειδή δεν έχω χρήματα. Το πόσο δύσκολο και ανοίκειο μου ήταν να μετρώ μέχρι και το τελευταίο σεντ. Μια φορά μάλιστα που δεν τα υπολόγισα σωστά, πόσα χρήματα είχα στο λογαριασμό μου και επεστράφη η επιταγή που έδωσα για το νηπιαγωγείο των παιδιών, δέχθηκα τρομερό εξευτελισμό από την υπεύθυνη του ιδιωτικού νηπιαγωγείου, η οποία μάλιστα αντί να τηλεφωνήσει σε μένα να με ενημερώσει ότι δεν καλύφτηκε η επιταγή μου, πήρε πρώτα τηλέφωνο τον πρώην άντρα μου, ο οποίος επέμενε να επιστρέψω πίσω στον αταίριαστο γάμο που είχαμε και χρησιμοποιούσε και τον οικονομικό πόλεμο για να το επιτύχει.
Ντροπιάστηκα, εξευτελίστηκα, στενοχωρήθηκα, αλλά άντεξα. Άντεξα επειδή είχα έναν σκοπό. Ο σκοπός μου ήταν η σωματική, ψυχική και πνευματική μου ελευθερία τόσο από τον πρώην σύζυγό μου, όσο και από τους γονείς μου. Θα μπορούσα να συνθηκολογήσω, να πάω πίσω και να προσποιούμαι, ώστε να μην μου λείπουν τα χρήματα. Αυτό όμως θα ήταν ενάντια στις αρχές μου και στην τιμιότητά μου. Μπορεί, όπως ανέφερα πιο πάνω, η πατρική μου οικογένεια να ήταν συντηρητική κατά την άποψη μου, μου έδωσαν όμως ηθικές αρχές και εντιμότητα, κάτι για το οποίο πραγματικά τους ευγνωμονώ....
Ο πνευματικός σκοπός της οικονομικής μου ταλαιπωρίας λοιπόν, το γεγονός πως υπήρχε νόημα στο ότι στερούμουν τα χρήματα, μου έδωσε τη δύναμη για να ανταπεξέλθω στη δυσκολία. Η περίοδος αυτή κράτησε 6 ολόκληρα χρόνια. Φυσικά, δεν ήταν το ίδιο συνέχεια. Υπήρχαν και καλύτερες και χειρότερες στιγμές. Η αλήθεια όμως είναι πως ζούσα λίγο πάνω από το όριο της φτώχειας. Κι εγώ και τα παιδιά.
Φυσικά είχα προτεραιότητες όπως το φαγητό. Φρόντιζα να μην έλειπε θρεπτικό φαγητό από το τραπέζι μας και απέφευγα τις άσκοπες αγορές ρούχων και παπουτσιών, τις εξόδους σε εστιατόρια, και γενικώς οτιδήποτε θα μπορούσε να θεωρηθεί πολυτέλεια. Για παράδειγμα φρόντισα ώστε να υπάρχει θέρμανση και κλιματισμός στο σπίτι, αλλά δεν είχαμε χρήματα για διακοπές στο εξωτερικό, ή για μεγάλη τηλεόραση, "περάσαμε" με μια μικρή τηλεόραση 14 ιντζών για πολλά χρόνια.
Μετά την αποτυχημένη προσπάθεια μου να ασχοληθώ με την πολιτική το 2011, βρεθήκαμε πάλι χωρίς χρήματα, αλλά αυτή τη φορά με ένα σπίτι γεμάτο τηλεοράσεις, ηλεκτρονικούς υπολογιστές, ρούχα παπούτσια, ηλεκτρικές συσκευές και όλα τα υλικά αγαθά στα οποία μας έδινε πρόσβαση η οικονομική άνεση που απολαμβάναμε τα προηγούμενα 4 χρόνια.
Αυτή τη φορά ήταν πιο εύκολο για μένα να προσαρμοστώ, το είχα ξαναπεράσει άλλωστε, αλλά πιο δύσκολο για τα έφηβα πια παιδιά μου. Η συνήθης αντίδραση που είχαν όταν τους αρνούμουν χρήματα και υλικά αγαθά ήταν: "τι φταίμε εμείς, αν εσένα σου έδοξε να γίνεις πολιτικός;"... Και είχαν δίκιο. Άντεξαν όμως, και επειδή εγώ κάθε φορά παραδεχόμουν το λάθος μου και έκανα προσπάθειες για να ξεπεράσω τις συνέπειές του. Την προηγούμενη Κυριακή, ο 16χρονος πια γιος μου μου είπε πως "με συγχωρεί για την βλακεία που έκανα με τις εκλογές και έχασα τόσα χρήματα, επειδή λέει ίσως είναι καλύτερα για αυτόν που είδε εμένα να τρώω τα μούτρα μου, ώστε στο μέλλον ο ίδιος να είναι πιο προσεκτικός με τη διαχείριση των χρημάτων του και τους στόχους που βάζει"...
Δάκρυσα από χαρά και περηφάνια, επειδή το μωρό μου κατάφερε επιτέλους να βρει πνευματικό νόημα στην ταλαιπωρία που περάσαμε ως οικογένεια και να στρέψει αυτή την κακοτυχία σε καλοτυχία....

Γιατί τα γράφω όλα αυτά, πέρα από του να αυτο-εκτεθώ ξανά δημοσίως; :-)
Επειδή πιστεύω ακράδαντα πως στην αποδοχή της νέας κατάστασης βοηθάει ιδιαίτερα το να βρούμε ο καθένας το δικό του πνευματικό νόημα που έχει για τη ζωή του.
Να ρωτήσουμε τον εαυτό μας: τι λάθη έκανα εγώ ως άνθρωπος ώστε να συμβάλω στο να φτάσουμε εδώ ως κοινωνία; Για παράδειγμα χρησιμοποίησα το "μέσον" και την κουμπαριά για να πετύχω κάποιο σκοπό; Απέφυγα να πληρώσω τις φορολογικές μου υποχρεώσεις; Ψήφισα αψήφιστα ή παρέλειψα να ψηφίσω; Ανέκτηκα τη δικτατορία των κομμάτων και το πολιτικό μονοπώλιο του κρατικού ραδιοτηλεοπτικού σταθμού; Πήρα καταναλωτικά δάνεια χωρίς να υπολογίζω τον τρόπο αποπληρωμής τους; Δεν αντέδρασα επαρκώς όταν πριν 2-3 χρόνια άρχισε να φαίνεται η "κολοσυρμαθκιά της κουφής;"
Θυμάμαι πως μετά τη δολοφονική έκρηξη του Μαρί, τις πρώτες μέρες βρεθήκαμε διαμαρτυρόμενοι και διαδηλώνοντες άνθρωποι από όλους τους πολιτικούς χώρους, ακόμη και ελεύθερα σκεπτόμενοι αριστεροί. Η αντίδραση αυτή όμως, αφέθηκε να εκπνεύσει, αφήσαμε τα κόμματα, τις οργανωμένες παρατάξεις και τις κομματικές σκοπιμότητες να τη σταματήσουν. Και γυρίσαμε πίσω στη μακαριότητα μας. Ως πολίτες έχουμε ευθύνη. Ευθύνη να αντιδρούμε όταν βλέπουμε αδικία και αναξιοκρατία γύρω μας. Όχι απλώς να το σχολιάζουμε, αλλά να δείχνουμε στην εκάστοτε εξουσία πως δεν το ανεχόμαστε. Μόνο αν εξυγιανθούμε ως κοινωνία, αν πάρουμε απόφαση πως μόνο η υπευθυνότητα του καθενός ξεχωριστά και του συνόλου θα μας φέρει σε ουσιαστική πρόοδο και ευημερία....
Ακούγονται σίγουρα πολύ θεωρητικά όλα αυτά, για αυτό έβαλα τα δυο προσωπικά μου παραδείγματα, για να πω δυο από τις πολλές ιστορίες φτωχοποίησης.

Φτωχοποιηθήκαμε επειδή φταίμε.
Αναγνωρίζουμε τα δικά μας λάθη.
Δεν ανεχόμαστε πλέον λάθη/αδικίες από κανέναν.
Βρίσκουμε πνευματικό νόημα στην τωρινή μας ταλαιπωρία....

Τι νομίζετε;

Με αγάπη, Θέκλα.

Τα στάδια του πένθους σε σχέση με την οικονομική κρίση

Έχουν διαπιστωθεί πέντε στάδια του πένθους μέσα από τις έρευνες της Kubler-Ross.
Αυτά είναι συναισθηματικές φάσεις που συνήθως περνάει κάθε άνθρωπος, κατά τη διάρκεια του πένθους. Με πλάγια γραμματοσειρά οι δικές μου σκέψεις για την αντιστοιχία μεταξύ των σταδίων του πένθους της γνωστής θανατολόγου Kubler-Ross και τη δική μας κατάσταση στην Κύπρο.

• 1. Άρνηση: το άτομο δεν δέχεται ότι αυτό το περιστατικό συνέβη στον ίδιο και αρνείται την ύπαρξη του τέλους. Είναι το αρχικό στάδιο όπου λειτουργεί και σαν μηχανισμός άμυνας για να προστατέψει τον εαυτό του από την ύπαρξη άγχους. Εξυπηρετεί και σαν στάδιο όπου το άτομο αναγνωρίζει ότι κάτι διαφορετικό έχει συμβεί στη ζωή του αλλά δεν θέλει να το πιστέψει.

Αυτό το στάδιο προφανώς το περάσαμε τις πρώτες μέρες μετά από εκείνο το Σάββατο 15 του Μάρτη.. Στην αρχή παγώσαμε και δεν θέλαμε να πιστέψουμε πως όντως συνέβηκε κάτι τέτοιο, από τη μια μέρα στην άλλη να χάσουμε την εμπιστοσύνη μας στο τραπεζικό σύστημα και πολλοί από εμάς να χάσουν μεγάλο μέρος των καταθέσεων τους... Οι επερχόμενες μειώσεις στους μισθούς, τις συντάξεις και τα ωφελήματα και η πτώση της οικονομικής δραστηριότητας εν γένει επιτείνουν την απώλεια....
Στην αρχή δεν θέλαμε να το πιστέψουμε....

• 2.Θυμός: Ο θυμός κάνει την εμφάνισή του όταν πια έχει συνειδητοποιηθεί η απώλεια. Το άτομο αναζητά κάποιον για να ρίξει τις ευθύνες, θυμώνει σχεδόν με τους πάντες, τα βάζει με τα θεία και με τους ανθρώπους που βρίσκονται πιο κοντά του. 

Ο θυμός άρχισε να εκφράζεται μέσα από όσα συζητούμε μεταξύ μας, όσα γράφουμε στα δίκτυα κοινωνικής δικτύωσης και τις εκδηλώσεις διαμαρτυρίας των πρώτων ημερών.... Ο θυμός σιγοβράζει μέσα στους περισσότερους από εμάς και σίγουρα δεν μας βοηθά στο να νιώθουμε καλά ψυχολογικά. Μας δίνει μεν τη δύναμη να αντιδράσουμε, αλλά εφόσον οι αντιδράσεις μας δεν φέρνουν κάποιο αποτέλεσμα, και αντιλαμβανόμαστε πως είμαστε έρμαια των περιστάσεων και άλλοι αποφασίζουν για εμάς, ο θυμός εντείνεται ακόμη περισσότερο....

• 3. Διαπραγμάτευση: Στο στάδιο αυτό, γίνεται "παζάρι" για την εξαγορά χρόνου σε περίπτωση που το άτομο ετοιμάζεται να χάσει ένα αγαπημένο του πρόσωπο ή για την ύπαρξη "βιώσιμης" λύσης μετά την απώλεια. Παρόλο που ξέρει ότι δεν θα έχει τη λύση που επιθυμεί, προσπαθεί να σκεφτεί και να επιδιώξει μερικές φορές τον τρόπο με τον οποίο θα αποφύγει το μοιραίο. Σε αυτό το στάδιο, συνήθως το άτομο αρχίζει να σκέφτεται ενοχικά για τον ίδιο και το  τι θα μπορούσε να κάνει για να αποφύγει την απώλεια. Τέτοια συναισθήματα μπορούν να κρατήσουν κολλημένο τον άνθρωπο σε αυτό το στάδιο για αρκετό διάστημα.

Η διαπραγμάτευση μου θυμίζει τη φάση με τις άπειρες τηλεοπτικές εκπομπές με οικονομολόγους και πολιτικούς τις πρώτες μέρες που συζητούσαν επί ώρες για πιθανές λύσεις, για αποφυγή του κουρέματος και της καρατόμησης της οικονομίας μας. Το ΟΧΙ της Βουλής στην πρώτη απόφαση του Eurogroup επήλθε μέσα σε ένα τέτοιο πλαίσιο διαπραγμάτευσης.... Μπορούμε όμως, μας αφήνουν ή έστω αντέχουμε να μείνουμε κολλημένοι σε αυτό το στάδιο;

• 4. Κατάθλιψη: Εδώ, το άτομο αρχίζει και συνειδητοποιεί σοβαρά την απώλεια. Έρχεται σε επαφή με τα συναισθήματά του που είναι θλίψη, πόνος, στενοχώρια, φόβος, αβεβαιότητα. Τέτοια συναισθήματα είναι εντελώς φυσιολογικά να υπάρξουν και δεν πρέπει να τρομάζουν με την παρουσία τους. Το άτομο σε αυτή τη φάση δεν μπορεί και δεν θέλει να ανυψωθεί ψυχολογικά για αυτό και κάθε προσπάθεια που γίνεται από το περιβάλλον του να ξεφύγει από αυτά, οδηγείται σε αποτυχία. Το άτομο εδώ χρειάζεται το χρόνο να πενθήσει, να αναγνωρίσει αυτά τα συναισθήματα και έτσι να μπορέσει να μην τα φοβάται πια. Ακουμπώντας τα, θα καταλάβει τι νιώθει, θα σταματήσει σταδιακά να φοβάται και έτσι θα μπορέσει να ανασηκωθεί και να εκτιμήσει τη βοήθεια που του δίνεται.

Αυτό ακριβώς για το οποίο μιλάει η προηγούμενη ανάρτηση...

• 5. Αποδοχή:  Το άτομο πλέον έχει καταλάβει ότι η απώλεια είναι υπαρκτή, είτε επέρχεται, είτε συνέβη. Αν πρόκειται για επερχόμενη απώλεια, είναι πολύ καλό το άτομο να φροντίσει να κλείσει τις σχέσεις του με τον καλύτερο για εκείνον τρόπο και να αποχαιρετήσει το περιβάλλον του. Είναι ωφέλιμο και φρόνιμο για τον ίδιο αλλά και για τους γύρω του που θα συνεχίσουν να ζουν. Το άτομο που έχει χάσει κάποιον δικό του, αποφασίζει πλέον ότι δεν μπορεί να κάνει κάτι διαφορετικό για να αλλάξει την κατάσταση και φροντίζει να διατηρεί τη μνήμη με έναν τρόπο που δεν είναι δυσλειτουργικός για την καθημερινότητά του.

Πώς μπορεί κανείς να αποδεχθεί μια τέτοια κατάσταση;

Κι όμως, αν περάσει τα προηγούμενα στάδια και ειδικά το αυτό της διαπραγμάτευσης, του θυμού και της κατάθλιψης τότε μπορεί να έλθει στην αποδοχή....

Αποδεχόμαστε ότι πλέον χάσαμε την ευμάρεια μας και την οικονομική μας ασφάλεια....

Αποφασίζουμε ότι δεν μπορούμε να κάνουμε κάτι διαφορετικό για να αλλάξουμε την κατάσταση μας. Διατηρούμε στη μνήμη τις εποχές της οικονομικής μας άνεσης ώστε να έχουμε στόχο για το πού θέλουμε να ξαναφτάσουμε... Και επίσης κρατούμε στο μυαλό μας τα λάθη που κάναμε στο παρελθόν, ώστε να τα αποφύγουμε στο μέλλον για να μην ξαναφτάσουμε σε αυτό το σημείο....

Εσείς σε ποιό στάδιο είστε;

Με αγάπη,

Θέκλα

Κλαίω για την κατάντια μας...

Πώς μπορούμε να αντέξουμε τις νέες συνθήκες;
Πως δυστυχώς "Κύριοι επτωχεύσαμεν" και από δω και μπρος θα μείνουμε πολλοί χωρίς δουλειά, χωρίς χρήματα, χωρίς οικονομική ασφάλεια;

'Οταν πεθάνει κάποιος που αγαπάς, και τώρα πέθανε η αίσθηση της ασφάλειας μας, η εμπιστοσύνη στις αποταμιεύσεις μας και η ελευθερία της οικονομικής μας κίνησης, έχεις την ευκαιρία να αντιδράσεις με πένθος. Θεωρείται απόλυτα φυσιολογικό κι από σένα τον ίδιο, κι από το περιβάλλον σου να κλάψεις, να θρηνήσεις, να πενθήσεις.

Τώρα, που πέθανε η ευμάρεια μας, και η αίσθηση της υλικής μας ασφάλειας, μας επιτρέπεται να πενθήσουμε;
Επιτρέπουμε εμείς οι ίδιοι στον εαυτό μας;

Η πρώτη αντίδραση ήταν η παγωμάρα...
Μείναμε...
Προσπαθούσαμε να καταλάβουμε τι έγινε, έχοντας και τη δυσκολία του να μην θέλουμε στην ουσία να το πιστέψουμε...

Η δεύτερη αντίδραση ήταν να θέλουμε συνεχώς να ακούουμε πληροφορίες: πώς έγινε, γιατί έγινε, τι σημαίνει αυτό που έγινε, πόσα θα μας κουρέψουν, πόσα θα μας κόψουν, πόσα χάσαμε κοκ

Η τρίτη αντίδραση;
Να κλάψουμε...
Να ρίξουμε μαύρο δάκρυ, το οποίο είναι και απελευθερωτικό...

Θα σκέφτεστε ίσως: ήταν που ήταν τρελλή αυτή, απολωλάθηκε τελείως...!

Κι όμως, η αλήθεια είναι πως με το κλάμα ο άνρθωπος αποφορτίζεται και ηρεμεί.
Πρόσφατα οι επιστήμονες απέδειξαν πως μέσα στα δάκρυα μας βρίσκονται συμπυκωμένες ποσότητες νευροδιαβιβαστών που έχουν να κάνουν με τη στενοχώρια και το άγχος.
Με απλά λόγια: όταν κλαίμε, αποβάλλουμε άγχος και στενοχώρια...
Για αυτό και τα μωρά, επειδή κλαίνε εύκολα, ξεπερνούν γρήγορα λυπητερές καταστάσεις...

Δοκιμάστε το, δουλεύει.

Για κάποιους από εμάς το κλάμα είναι εύκολο.
Για άλλους αδύνατο και για κάποιους κοινωνικά απαγορευμένο.
"Οι άντρες δεν κλαίνε", μίσσιημου.
Κλαίνε και παρακλαίνε, άμα είναι φυσιολογικοί άνθρωποι και έχουν αισθήματα, νιώθουν, καταλαβαίνουν, ζουν.

Αν νιώθουμε άσχημα να κλάψουμε μπροστά σε τρίτους, μπορούμε να κλάψουμε μόνοι μας.

Αν δεν μας έρχεται το κλάμα εύκολα, ας δούμε καμιά κοινωνική ταινία, από αυτές που σε κάνουν να δακρύσεις, θες δεν θες.

Ας πάμε μια βόλτα από το κοιμητήριο να δούμε τους τάφους των αγαπημένων μας. Αυτό μπορεί να μας βοηθήσει να κλάψουμε.

Ας συμπαρασταθούμε σε ανθρώπους που έχουν πρόσφατο θάνατο στην οικογένεια. Οι μοιρολογήτρες το έκαναν και για τον εαυτό τους παλιά, όχι μόνο για τα χρήματα.

Ας κλάψουμε να ξαλαφρώσουμε, αγαπημένοι μου,
και έπεται η αντιμετώπιση...

Το κλάμα είναι απαραίτητο στάδιο.....
Αφού κλάψουμε συνεχίζουμε με επόμενες αναρτήσεις...

Τα φιλιά μου,
Θέκλα.

Η κρίση θέλει ψυχοθεραπεία!

Φίλοι μου,
βρεθήκαμε στα δύσκολα.
Από τις 15 του Μάρτη η Κύπρος δεν είναι πια η ίδια...
Βιώνουμε πλέον στο σπίτι μας, στην οικογένειά μας, στο πετσί μας, την οικονομική κρίση, η οποία δεν αφορά πλέον μόνο ένα μικρό άτυχο κομμάτι του πληθυσμού, αλλά τους περισσότερους από εμάς....

Πώς φτάσαμε ως εδώ;
Πώς το αντιλαμβάνομαι:

Το κακό ξεκίνησε πολλά χρόνια πριν.
Οι βάσεις μπήκαν με την ανεξαρτησία το 1960. Βάσεις διαφθοράς, διαπλοκής, "κουμπαριάς"...
Ως το 74 φαγωθήκαμε μεταξύ μας...
Μετά το 1974 μας τάισαν να σκάσουμε...
Με τη φούσκα του χρηματιστηρίου προγευτήκαμε τα σημερινά. Κανείς δεν τιμωρήθηκε σ' αυτή τη χώρα ποτέ... Κανείς εκτός από απλούς πολίτες που μπήκαν στο ΚΑΠ, που διώχθηκαν για οικονομικές οφειλές... Κανείς αρχιτέκτονας ή εγκέφαλος της φούσκας όμως...
Με την εισροή των ρωσικών κεφαλαίων, λόγω ψηλών επιτοκίων, επιδιδόμαστε σε ένα οργασμό υπερβολικού δανεισμού, με επίσης ψηλά επιτόκια φυσικά και φτιαχτή εκτόξευση των τιμών των ακινήτων στα ύψη. Αππωνόμαστε, κτίζουμε με δάνεια σπίτια, εξοχικά, πισίνες, αγοράζουμε με δάνεια πάλι σκάφη και γερμανικές λιμουζίνες και γινόμαστε τουρίστες σε όλη την Ευρώπη και τον πλανήτη. Σηκώνουμε κουστούμια όπως
ιδιωτικά σχολεία και μάρκες, αφήνουμε τα παιδιά μας να τα μεγαλώνουν οι οικιακές βοηθοί και νιώθουμε το κέντρο της γης.
Πιστεύουμε στις διαφημίσεις, στους πολιτικούς στους μαρκετίστες...
Είμαστε φιλόξενος λαός και εργοδοτούμε άκριτα, νόμιμα ή παράνομα υπερβολικούς αριθμούς αλλοδαπών. Όσους δεν δουλεύουν τους δίνουμε επιδόματα. (Με το αζημίωτο μας λένε, δίχως μεσάζοντες, το χάφτουμε κι αυτό όπως και τ'άλλα) ...
Και σαν να μην έφτανε αυτό αποφασίζουμε, ως η πρώτη χώρα στην Ε.Ε. με κομμουνιστή πρόεδρο, να δώσουμε αυξήσεις στις κοινωνικές παροχές, χωρίς μελέτη και δίχως καν την εξοικονόμηση με το να σταματήσουν οι μίζες και οι αχρείαστοι διορισμοί υπερήλίκων ημετέρων με υψηλές κλίμακες...
Η Ευρώπη διέρχεται πραγματική ή τεχνητή οικονομική κρίση, το ΔΝΤ κι η Μέρκελ καρατομούν την Ελλάδα. Κι εμείς χαβά μας. Και οι πολίτες και η κυβέρνηση κι η αντιπολίτευση κι η Κεντρική Τράπεζα κι οι υπόλοιπες τράπεζες...
Κοιμόμαστε τον ύπνο του βλάκα, δεν βλέπουμε πέρα από τη μύτη μας, μετά το Μαρί η Α.Η.Κ. ανακοίνωσε πάνω από 80 εκατομμύρια κέρδη, εμείς κάνουμε διακανονισμούς να πληρώσουμε το ρεύμα και συνεχίζουμε να σκύβουμε κεφάλια, μην πω να κατεβάζουμε και παντελόνια. Τον ύπνο του βλάκα από τον πρώτο πολίτη ως τον τελευταίο. Η πτώση του Ορφανίδη δεν μας συγκίνησε, δεν είδαμε πως μπορεί σε λίγο, πολύ λίγο να συμβεί σε όλη την χώρα... Ερχόμαστε σε προεκλογικό πυρετό, οι γερμανοί κι οι άλλοι περιμένουν τον επόμενο γιατί "με τον προηγούμενο δεν συνεννοούνταν" είπαν...
Και το προηγούμενο Σάββατο ξυπνούμε με το μπιπ στον κ..., αχάπαροι όπως πάντα.
Τωρά φταιν μας οι γερμανοί, η Μέρκελ και το ΔΝΤ. Όι ότι εν εν όρνια τζιείνοι. Επιτελούν χειρίστης μορφής οικονομικό πόλεμο κι εμείς πήγαμε ξυπόλυτοι στ' αγκάθια, αχάπαροι, απρογράμματιστοι και ευκολόπιστοι. Να ξυπνήσουμεν έστω τζιαι τωρά τζιαι να σταματήσουμεν να είμαστε αρνιά...
Καθαρά προσωπική γνώμη. Φταίμε όλοι. Φταίω κι εγώ, κι εσύ κι ο παρακάτω.... Που δαμαί τζιαι δα να ξυπνήσουμε...
Να στρωθούμε στη δουλειά και στη βοήθεια ο ένας του άλλου....

Από τη δική μου πλευρά, σκέφτομαι πώς μπορώ να βοηθήσω.... Αντιλαμβάνομαι πως η πλειονότητα του κόσμου δεν έχει πλέον την ευχέρεια να πληρώνει για να συναντιέται τακτικά με ιδιώτη ψυχολόγο. Μην ξεχνάτε πως υπάρχουν οι υπηρεσίες ψυχολόγων στα κρατικά νοσοκομεία... 
Επειδή ο καθένας με το εργαλείο του, αποφάσισα να αρχίσω μια καινούρια σειρά καταχωρήσεων στο ιστολόγιο μου με θέμα την ψυχολογική διαχείριση της οικονομικής κρίσης.
Νιώστε ελεύθερα να επικοινωνήσετε μαζί μου, μέσω του διαδικτύου (theklapetridou@yahoo.gr), για να θέσετε τα δικά σας ερωτήματα/θέματα. 

"Με τους πολλούς ο χάρος εν γλυτζιής" και μαζί θα τα καταφέρουμε καλύτερα. 

Σαν πρώτη συμβουλή: Ας αφήσουμε τον εαυτό μας ελεύθερο να πενθήσει για αυτό που μας συμβαίνει. Μπορεί να μην έχουμε νεκρό να κλάψουμε, αλλά αυτό που περνούμε προσομοιάζει με απώλεια όπως αυτήν που επιφέρει ο θάνατος....

Με όλη μου την αγάπη,
Θέκλα

Μέρα 6η. Αλλαγή στον τρόπο ζωής.

Έκτη μέρα σήμερα. Ο ενθουσιασμός των πρώτων ημερών πέρασε και χθες τα έκανα πάλι....σκ... Παρατήρησα τον εαυτό μου πως κάνω 5 βασικά λάθη:

1. Δεν ακολουθώ τις μέρες τις δίαιτας πιστά 
2. Κάνω αβαρίες στις ποσότητες
3. Μου ξεφεύγει το αλκοόλ
4. Παραλείπω τα ενδιάμεσα
5. Δεν κάθομαι στο τραπέζι να φάω με τη σειρά.

Η διαιτολόγος μου έχει σπουδάσει για να μου φτιάξει αυτή τη διατροφή. Γνωρίζει ποια θρεπιτκά στοιχεία χρειάζεται το σώμα μου και σε ποιό συνδυασμό. Δεν γνωρίζω καλύτερα από εκείνην. Οπόταν με το να εναλλάσσω τα γεύματα από μόνη μου υποθέτω πως καταλήγω να μην παίρνω όλες τις θρεπτικές ουσίες που χρειάζομαι για μια μέρα. Θα το συζητήσω μαζί της την Πέμπτη το πρωι που έχουμε ραντεβού. Μπορεί να μου προτείνει ένα πιο ευέλικτο πρόγραμμα. Θα δούμε.

Από τον καιρό που θυμάμαι τον εαυτό μου έτρωγα πολύ. Το φαγητό μου άρεσε και ήθελα μεγάλες ποσότητες για να ικανοποιηθώ. Δεν θα ξεχάσω μια φορά που πρέπει να ήμουν 10 χρονών, όταν η γιαγιά η Θέκλα είχε έρθει για λίγες μέρες από την Αγία Φύλα να μας επισκεφτεί στο σπίτι μας στην Πάφο. Η γιαγιά η Θέκλα ήταν σπουδαία μαγείρισσα. Επαγγελματίας. Προτού παντρευτεί δούλευε ως μαγείρισσα. Μια μέρα λοιπόν, έφτιαξε κεφτέδες.

 Οι γονείς μου ήταν στη δουλειά και όταν επέστρεψαν φώναξε απελπισμένα στη μάνα μου: "Κυριακούλα, έχει φάει 18 κεφτέδες!". Ναι, είχα φάει 18 κεφτέδες και ήθελα κι άλλους για μεσημεριανό. Ήθελα να γεμίζει το στομάχι μου για να νιώθω καλά. Και έτρωγα γρήγορα γρήγορα, δεν μασούσα αργά και απολαυστικά. Αυτό το κακό συνήθειο το έχω μέχρι σήμερα. Να τρώω γρήγορα το φαγητό μου, σαν να με τρέχει κάποιος ξοπίσω. Έτσι, συχνά, το στομάχι μου μπορεί να έχει γεμίσει και εγώ να μην το αντιληφθώ ενωρίς για να σταματήσω. Λέγεται πως χρειάζονται περίπου 20 λεπτά για να πάει το μήνυμα από τους μύες του στομαχιού στον εγκέφαλο πως είναι γεμάτο. Και πως η διαδικασία της μάσησης και η αίσθηση της όσφρησης είναι επίσης χρήσιμες για να δημιουργηθεί το αίσθημα του κορεσμού. Άρα όσο πιο αργά μασούμε το φαγητό μας, όσο πιο πολύ το απολαμβάνουμε, το μυρίζουμε το γευόμαστε αργά στη γλώσσα (οι γευστικοί κάλυκες στη γλώσσα επίσης μεταφέρουν το μήνυμα στον εγκέφαλο), τόσο πιο λίγη ποσότητα φαγητού χρειαζόμαστε για να νιώσουμε πλήρεις. Ίσως κι αυτός είναι ένας λόγος που όταν τρώω σαλάτες νιώθω πως χορταίνω μόλις τελειώσω και πως δεν χρειάζομαι κι άλλο φαγητό. 
Παρατήρησα λοιπόν, χθες και σήμερα πως αφέθηκα και έφαγα περισσότερη ποσότητα φαγητού από όση χρειαζόμουνα. Σημείωσα πάνω στο ψυγείο, για να το θυμάμαι, να μαγειρεύω μόνο τόση ποσότητα όση θα χρησιμοποιήσουμε σε κάθε γεύμα. Ο Λάζαρος που είναι 15 χρονών, το καταφέρνει αυτό. Τηρεί με θρησκευτική ευλάβεια τους κανόνες της Αναστασίας. Αυτή φυσικά είναι η πρώτη του φορά που κάνει δίατα για να αδυνατίσει και ελπίζω και η τελευταία...
Το θέμα με το αλκοόλ, όπως έγραψα και προχθές δεν το έλεγξα καλά. Αυτό συνέβηκε και ψες. Αντιλήφθηκα πως για μένα δεν κάνει καλό να πίνω κρασί που είναι το αγαπημένο μου ποτό. Δεν μπορώ να σταματήσω στο ένα ποτήρι. Για όσο καιρό διαρκεί αυτή η προσπάθεια θα βγάλω όσο πιο πολύ μπορώ το κρασί από τη ζωή μου. Η μπύρα είναι καλύτερη επιλογή για μένα, και πιο λίγες θερμίδες έχει και δεν μου αρέσει και τόσο πολύ ώστε μπορώ να σταματήσω στο όριο που μου επιτρέπεται για κάθε μέρα.
Για κάποιους ανθρώπους τα ενδιάμεσα δεν είναι ίσως απαραίτητα. Για μένα είναι. Άμα τρώω το φρούτο ή το ελαφρύ σνακ που έχω για ενδιάμεσο δυο φορές το πρωι και μια το απόγευμα, τότε δεν πεινάω πολύ όταν καθίσω να φάω μεσημεριανό ή βραδινό και μπορώ να συγκρατηθώ καλύτερα με τις ποσότητες.
Το τελευταίο σημείο ίσως είναι το πιο σημαντικό.
Τρώω ενώ το φαγητό μου δεν είναι ακόμη έτοιμο. Για παράδειγμα, σήμερα το μεσημέρι τα ψάρια στη σχάρα ήταν έτοιμα, η σαλάτα του Λάζαρου έτοιμη και τα δικά μου βραστά χόρτα ήθελαν ακόμη 10 λεπτά για να είναι έτοιμα στη συσκευή του ατμού.
Κάθισα στο τραπέζι και άρχισα να τρώω ψάρι. Επειδή το στομάχι μου ήταν άδειο (παρέλειψα το δεκατιανό), πεινούσα πολύ  και καταβρόχθισα όχι μόνο τη δική μου τσιπούρα αλλά και τη μισή που άφησε ο Λάζαρος. Και όταν τα χόρτα ήταν έτοιμα, ήδη είχα γεμίσει. Ενώ, εάν περίμενα να είναι και τα χόρτα έτοιμα και τα έτρωγα μαζί, ή καλύτερα ίσως πρώτα τα χόρτα και μετά το ψάρι, θα έμενα στο ένα ψάρι που ήταν η ποσότητα που υποτίθετο πως θα φάω.
Το να καθίσεις σε ένα στρωμένο τραπέζι, με την ποσότητα που χρειάζεσαι μόνο μπροστά σου και να αρχίσεις να τρως σιγά και απολαυστικά είναι ένας τρόπος και για να απολαμβάνεις το φαγητό περισσότερο, αλλά και να τρως λιγότερο, να μην παίρνεις επιπλέον αχρείαστες θερμίδες, οι οποίες δεν εξυπηρετούν και τόσο ιδιαίτερα τη γεύση, επειδή το ίδιο πράγμα είναι. Να απολαμβάνεις γεύση για 15 λεπτά τρώγοντας αργά και λιγότερη ποσότητα ή τρώγοντας γρήγορα και μεγαλύτερη ποσότητα. Η γεύση παραμένει η ίδια.
Με τούτα και μ΄ εκείνα δεν το έβαλα κάτω.
Όλα αυτά είναι μια πολύ καλή βοήθεια για τη συνέχεια. Η διαδικασία δίαιτας είναι για μένα μια διαδικασία εκπαίδευσης για το υπόλοιπο της ζωής μας. Να μάθουμε να λειτουργούμε και να τρώμε ως άνθρωποι που έχουν το κατάλληλο για τους ίδιους βάρος.
Παρατηρώντας τον τρόπο με τον οποίο συμπεριφέρονται σε σχέση με το σώμα τους και το φαγητό, τα άτομα που δεν είναι υπέρβαρα ή παχύσαρκα, βλέπει κανείς πως τρώνε μόνο όταν πεινούν, όταν χορτάσουν σταματούν, απολαμβάνουν τη γεύση του φαγητού τους τρώγοντας αργά και ηδονιστικά. Δεν νιώθουν ενοχές όταν τρώνε. Απολαμβάνουν το φαγητό τους ανένοχα και δεν νιώθουν στερημένοι.

Κάποιοι από αυτούς κινούνται συνέχεια, είναι αεικίνητοι. Κάποιοι άλλοι είναι νωθροί από τη φύση τους. Δεν είναι όλοι οι άνθρωποι με φυσικό βάρος αθλητές. Η σχέση τους με το φαγητό είναι σχέση φλερταριστική και όχι μιας εξαρτητικής αρρωστημένης σχέσης.
Φλερτάτουν με το φαγητό και τη γεύση, αλλά φροντίζουν να νιώθουν και μετά το φαγητό καλά.
Αλήθεια, πώς νιώθει το στομάχι μας όταν το βαρυφορτώσουμε; Μήπως είναι βαρύ και ασήκωτο;
Μήπως η διάθεση μας πέφτει;
Μήπως νιώθουμε βαριοί και ασήκωτοι;

Θέλω να ελευθερωθώ, να απελευθερωθώ από τα περιττά κιλά, να νιώθω ελαφριά και να απολαμβάνω το φαγητό μου στο φουλ. Να φλερτάρω μαζί του. Να το τρώω, να μη με τρώει....
Φιλιά
Θέκλα

Χαρούμενα Γενέθλια

4 του Μάη σήμερα και γιορτάζω τα γενέθλια μου. Κλείνω τα 37 χρόνια...
Πού καιρούς που έκλεινα τα 17... :-)
Από χθες το βράδυ άρχισαν να έρχονται οι ευχές μέσω διαδικτύου και τηλεφώνου.
Να ζήσεις, να περάσεις υπέροχα, υγεία, χαρά ευτυχία, να είσαι με αυτούς που αγαπάς κτλπ.
Όμορφες ευχές, βγαλμένες από την καρδιά των ανθρώπων, εκείνων που με γνωρίζουν προσωπικά κι εκείνων που  με γνωρίζουν μόνο διαδικτυακά, και παρόλα αυτά βρήκαν το χρόνο να γράψουν μια ευχή.
Συγκινήθηκα. Ευχαριστώ.
Ευχαριστώ που μου θυμίζετε πως δεν είμαι μόνη. Πως σε κάποιες καρδιές των ανθρώπων μιλάω ή μίλησα στο παρελθόν, πως αυτός ο σκληρός και επικριτικός εαυτός μου μπορεί να κάνει και λάθος όταν με ξαποστέλνει στο πυρ το εξώτερον για όσα λάθη και παραλείψεις κάνω και έκανα.
Και θα πραγματοποιήσω την ευχή σας. Θα περάσω όμορφα.
Ήδη η μέρα ξεκίνησε όμορφα από το πρωι. Θύμισα στα παιδιά πως είχα τα γενέθλια μου και δεν μου γκρίνιαζαν μέχρι να τα πάω σχολείο. Τέλεια!
Με φίλησαν ακόμη και στο ασανσέρ. Όχι πως δεν με φιλάνε άλλες φορές, αλλά το φιλί τους σήμερα είχε μια διαφορετική γλυκύτητα.
Μετά που άφησα τον Λάζαρο στο σχολείο περπάτησα στο πάρκο. Είχε αρκετές μέρες να το κάνω και ο ηλιόλουστος καιρός με αποζημίωσε, καθώς και η αναπάντεχη περιπατητική συντροφιά μιας φίλης που σήμερα αποφάσισε να αφιερώσει τη μέρα στον εαυτό της και να πάρει άδεια από τη δουλειά.
Επέστρεψα στο γραφείο και είδα μια αγαπημένη μου πελάτισσα. Δεν το ήξερε πως είναι τα γενέθλια μου και δεν της το είπα. Μου έδωσε δώρο όμως. Ήταν καλύτερα σήμερα. Πιο δυνατή και αγαπητική προς τον εαυτό της.
Μαγείρεψα στη συνέχεια για τα παιδιά. Και ναι, η κόρη μου άρχισε να ζητάει λαχανικά, όχι μόνο κρέατα και άμυλα. Της έκανα και  τα πράσινα κολοκύθια που πεθύμησε  με το δικό μας τρόπο μαγειρέματος.
Κάθισα στο διαδίκτυο. Προσπάθησα να ευχαριστήσω για όλες τις ευχές. Θα μου πάρει δυο τρεις μέρες νομίζω όμως μέχρι να το ολοκληρώσω αυτό.
Και το βράδυ, θα βγάλω τα παιδιά έξω για φαγητό σε ένα εστιατόριο που θέλουν από καιρό να επισκεφτούν.
Έτσι απλά. Φέτος δεν έχει πάρτυ. Κάθε χρόνο τέτοια μέρα μαζεύονταν πολλοί φίλοι στο σπίτι, και περνούσαμε όμορφα. Φέτος όμως, ξεχάστηκα. Δεν είχα χρόνο να το ετοιμάσω. Ή ας είμαι πιο ειλικρινής, δεν είχα διάθεση. Στα περσινά μου γενέθλια πέρασα ελάχιστο χρόνο με τα παιδιά και ειδικά με τον γιο μου, ο οποίος δεν είχε έρθει στο μεγάλο πάρτυ που διοργανώσαμε. Τον είχα δει λίγο μόνο το μεσημέρι.
Οπόταν φέτος όλη η μέρα είναι δική τους.
Και ήταν πολύ γλυκός πριν λίγο. Αντί να μου στείλει μήνυμα στο κινητό όπως κάνει κάθε μέρα : "Μην αργήσεις!", αντ΄ αυτού, μου έγραψε: "Μεν αργήσεις, αγαπούλα, Χρόνια Πολλά!"

Οπτικές και προοπτικές.

Είμαι φέτος 37 χρονών.
36! τσιρίζουν τα παιδιά μου κάθε φορά που το αναφέρω, επειδή ακόμη να τα κλείσω. Ε και τι έγινε; Ένας μήνας και κάτι έμειναν μέχρι τα γενέθλια μου.
Γεννήθηκα στις 4 του Μάη το 1975. Ερχόμουν με τα πόδια σε στάση γιόγκα και μετά από 4 μέρες αγωνίας για τη μάνα μου γεννήθηκα με καισαρική. Εγκάρσια μάλιστα. Η κοιλιά της μάνας μου έχει πάνω ένα σταυρό. Από τη δική μου γέννα και αυτήν του αδελφού μου το 1978.
Οι γέννες όπως τους θανάτους είναι μεγάλη φασαρία. Η μάνα μου αναπολεί πως κόντεψε να πεθάνει μετά από τη γέννηση μου από μια σοβαρή μόλυνση στα νεφρά, κάθισα βλέπετε εκεί περισσότερο από το κανονικό, γεννήθηκα με μακριά μαλλιά και νύχια και γενικώς δεν ήθελα να βγω, επειδή ίσως από τότε υποψιαζόμουν πως δεν είναι και τόσο εύκολο να ζεις σε αυτό τον κόσμο, και δη στην Κύπρο.

Μέχρι φέτος, αναπολούσα την παιδική μου ηλικία με την ανάλογη κριτική και ισοπεδωτική στάση ενός ανελέητου αυτογνώστη τάχα ψυχολόγου. Πως τα παιδικά μου χρόνια ήταν πολύ δύσκολα, πως με σημάδεψε το γεγονός πως ο πατέρας μου αρνούνταν να φέρει τηλεόραση στο σπίτι μέχρι τα 10 μου, πως το ξύλο που έφαγα δεν μπορώ να το ξεπεράσω και γενικώς πως είχα μια πολύ άσχημη παιδική ηλικία μες την κατάθλιψη. Συνέδεα δε πάντοτε την εξέλιξη μου σε παχύσαρκο άτομο ή καλύτερα σε γιογιο με τάσεις παχυσαρκίας, στην μεταμόρφωση του παπά μου σε παπά της εκκλησίας στα 6 μου χρόνια. Από τον καιρό που πήγα στο δημοτικό άρχισα να τρώω βουλημικά και μέσα σε 4-5 χρόνια κατάφερα να αλλάξω το μεταβολισμό μου. Μπούρδες. Είχα τάση για παχυσαρκία από μικρότερη. Αφού οι αναμνήσεις μου από την παιδική μου ηλικία πάντοτε είναι συνδεδεμένες με αχνομυριστά φαγητά, την κουζίνα της μακαρίτισσας της γιαγιάς της Θέκλας και τα μαγειρέματα στη δική μας κουζίνα, που ήταν ένα μακρυνάρι στο οποίο περνούσαμε τις περισσότερες ώρες. Ακόμη κι όταν δέησε ο Παπάντρεας να φέρει τηλεόραση στο σπίτι, στην κουζίνα την εγκατέστησε σε ένα άσπρο έπιπλο από συμπιεσμένα ροκανίδια και βαμμένο με πυκνή πλαστική μπογιά, αυτα τα κακόγουστα φτηνιάρικα κατασκευάσματα που ήταν στη μόδα στα τέλη της δεκαετίας του 80.
Στο πατρικό μου φυσικά παρέμενε πάντα η τραπεαζαρία στο σαλόνι από συμπαγές ξύλο και τα πρώτα έπιπλα που απέκτησαν οι γονείς μου κι αυτά παλιομοδίτικα, συμπαγές ξύλο κι αληθινές κατασκευές.
Αλλά η ζωή μας περιοριζόταν κυρίως στην κουζίνα και στη γειτονιά.
Κάθε μεσημέρι μετά το φαγητό αναγκαστικά πηγαίναμε για σιέστα, μεσημεριανό ύπνο. Αυτή την ευλογημένη συνήθεια που μέχρι τώρα μου δίνει τη δυνατότητα να αντέχω τη μέρα και που από ότι ακούω κάνει καλό και στην καρδιά. Εμείς φυσικά στριφογυρίζαμε μέσα στα σεντόνια και πολλές φορές το σκάγαμε από το μπαλκόνι των υπνοδωματίων μας, ο αδελφός μου κι εγώ, και βγαίναμε στη γειτονιά. Στο δρόμο που τότε ήταν ακόμη χωματόδρομος και στις γειτονικές αλάνες.

Πόσα απογεύματα που μύριζαν άνοιξη δεν τα περάσαμε παίζοντας με τα παιδιά της γειτονιάς μας στις αλάνες. Πόσα "κρυφτά", "μιτσοκαμμητά", "συμμορίες" δεν παίζαμε για ώρες. Κι όταν νύχτωνε, όταν έπεφτε ο ήλιος και άναβαν τα φώτα στους στύλους της ηλεκτρικής, έβγαινε η μάνα μου στα κάγκελλα της αυλής και μας φώναζε: Θέκλα, Θεοδόση, ελάτε στο σπίτι!
 Φώναζε φυσικά για κάμποση ώρα με συγχορδίες κι από τις άλλες μανάδες στη γειτονιά. Δεν είχαμε βλέπετε κινητά να κουβαλούμε μαζί μας, όπως τα δικά μας παιδιά τώρα κι ούτε φυσικά ακούγαμε κι εύκολα τόσο μακριά που ακίνδυνα απομακρυνόμασταν από τα σπίτια μας. Λίγα τα αυτοκίνητα, χωματόδρομοι και πολλά άδεια οικόπεδα. Ο παράδεισος μιας αθώας παιδικής ηλικίας.
Τι ήταν όμως εκείνο που με έκανε τόσα χρόνια να πιστεύω πως η παιδική μου ηλικία δεν ήταν καλή; Πως ήταν εξαιρετικά τραυματική; Ήταν όντως έτσι και πλέον το έχω ξεπεράσει με τα τόσα χρόνια σπουδών και εξάσκηση στην ψυχοθεραπεία ή η οπτική μέσα από την οποία την έβλεπα ήταν αλλοιωμένη; Μπορεί να είναι έν από τα πιο πάνω, κανένα ή και τα δύο μαζί.
Αυτό που ξέρω φέτος, που πλέον έπαψα να πιστεύω σε ονειροφαντασίες, μετά το όντως τραυματικό για μένα 2011, όπου ξεπούλησα την ηρεμία μου, την ησυχία μου, την όποια πνευματικότητα μου για να αναμειχθώ με τη βρωμιά της πολιτικής και να πιστέψω μεγαλομανώς πως θα μπορούσα να φέρω διαφορά σε αυτό τον τόπο, είναι πως έπαψα να είμαι ανήσυχη. Κατέληξα με το δύσκολο τρόπο στο να παίρνω τη ζωή όπως έρχεται και να ζω στο παρόν. Να μην πιστεύω σε κούφιες υποσχέσεις,  να φοβάμαι αυτά που όντως είναι φοβιτσιάρικα και να ελπίζω μόνο σε όσα είναι εφικτά. Το είχα ακούσει και το είχα διαβάσει τόσες φορές σε πατερικά κείμενα και σε εγχειρίδια ψυχοθεραπείας. Να ζεις στο παρόν. Και δεν μπορούσα να το εννοήσω και να το βιώσω πλήρως, μέχρι φέτος.
Και τώρα που ζω στο παρόν, μπορώ και χαίρομαι όλα εκείνα τα μικρά καθημερινά πράγματα που στο παρελθόν τα παρέβλεπα και αλλοίωνα την ευφραντική τους σημασία λόγω της συνεχούς ανησυχίας μου.

Ναι, ήμουν ανήσυχη στην παιδική μου ηλικία. Προσέβλεπα σε μια ευτυχία που θα ερχόταν με τα χρόνια, με την ενηλικίωση, με την ελευθερία από τον οικογενειακό ζυγό, με την ερωτική ολοκλήρωση, την επαγγελματική επιτυχία και όλα αυτά στα οποία προσδοκούν οι προέφηβοι. Στη φωτογραφία αυτή είμαι στο μπαλκόνι ενός δωματίου στο Μοναστήρι της Χρυσορρογιάτισσας στην Πάφο. Ξεκαλοκαιριάζαμε στην Χρυσορρογιάτισσα και στην Κατασκήνωση της Μητρόπολης Πάφου στην Αγία Μονή, όπου ο πατέρας μου ήταν υπεύθυνος. Πόσο υπέροχο ήταν εκείνο το μπαλκόνι. Πόσα πρωινά δεν έβγαινα να χαρώ τη θέα μέχρι κάτω, μέχρι τη θάλασσα... Κι όμως δεν μπορούσα να ησυχάσω. Δεν μπορούσα να το χαρώ. Επειδή ονειρευόμουν και περίμενα ένα μαγικό αύριο όπου η ευτυχία μου θα ερχόταν επειδή θα γινόμουν μεγάλη, όμορφη, αδύνατη, σπουδαία, ερωτεύσιμη, πετυχημένη. Ω φευ! Τα όνειρα είναι όμορφα κι είναι καλά για τα παιδιά μας. Να βασίζονται όμως στην πραγματικότητα. Να είναι ρεαλιστικά.
Στην πορεία της ζωής μου φέρθηκα αυτοκαταστροφικά από την πρώτη νεότητα μέχρι σήμερα, επειδή ένιωθα πως δεν είχα εκπληρώσει εκείνα τα συγκεκριμένα παιδικά όνειρα. Και δεν μπορούσα να χαρώ το σήμερα, το τώρα, τη ζωή που έχω στα χέρια μου, αυτά που συμβαίνουν καθημερινά. Την όμορφη φύση που είναι παντού, τα παιδιά, τις δουλειές του σπιτιού, το φαγητό,  την ξεκούραση, τον ύπνο, τη μουσική. Πάντα κάτι έλειπε. Κάπου είχα να πάω και τα καθημερινά με καθυστερούσαν. Μου έκοβαν το δρόμο, για αυτό και δεν τα συμπαθούσα τόσο, δε συμφιλιωνόμουν μαζί τους.
Μετά το 2011 και την μεγάλη νίλα που έφαγα, το ρεζιλίκι, τη ντροπή, τον ψυχολογικό πόλεμο, την οικονομική ζημιά, τον ξεφτιλισμό, ο οποίος ακόμη συνεχίζεται από κάποιες κομματικές ομάδες που κακώς με θεωρούν επικίνδυνη, προσγειώθηκα. Αντιλήφθηκα πως δεν έχω να πάω πουθενά. Εδώ θα μείνω. Και καλά κάνω να το απολαμβάνω. Να χαίρομαι όσα έχω. Και είναι πολλά. Η αγάπη της οικογένειας μου, η αγάπη των παιδιών μου, η αγάπη των φίλων μου, η αγάπη των πελατών μου, το αίσθημα ικανοποίησης όταν βοηθάς ένα άνθρωπο ή ένα ζευγάρι να χαμογελούν,  το διάβασμα, το γράψιμο, οι περίπατοι στη φύση, ο ύπνος, το νόστιμο φαγητό και η χαλάρωση μπροστά από την τηλεόραση έστω και για λίγο, επειδή συνήθως προτιμώ το διάβασμα.
Έχει τόσα πολλά βιβλία ακόμη να διαβάσω, τόσους ανθρώπους να αγαπήσω και να βοηθήσω μέσα από τη δουλειά μου, τόσες στιγμές να ζήσω με τα έφηβα παιδιά μου που εξελίχθηκαν σε πολύ ενδιαφέρουσες προσωπικότητες. Έχει τόσα όμορφα η ζωή και μπορώ να τα χαρώ επειδή σταμάτησα να είμαι ανήσυχη. Ησύχασα και ζω στο τώρα και χαίρομαι πολύ για αυτό...

Η θέα από το μπαλκόνι μου...

Το 2011 ήταν ένας χρόνος δύσκολος για μένα. Υπέροχος, φανταστικός, δημιουργικός κι επώδυνος. Από εκείνους τους χρόνους που μαθαίνεις πράγματα με το δύσκολο τρόπο και καταλήγεις στο πως οι λύσεις δεν είναι πάντοτε εύκολες, αλλά έρχονται από μόνες τους όταν εσύ πάψεις να τις περιμένεις.
Μια από τις επώδυνες και επίπονες θυσίες που είχα να κάνω τον περασμένο Οκτώβριο ήταν να μετακομίσω σπίτι. Από ένα πολυτελές σπίτι να μετακομίσω σε ένα διαμέρισμα στον ένατο όροφο στο κέντρο της Λευκωσίας. Όλοι χρειαστήκαμε να κάνουμε θυσίες με την οικονομική κρίση, γιατί όχι και αυτοί που πίστεψαν αφελώς ότι μπορούσαν να αλλάξουν τον κόσμο; Αφελείς ονειροφαντασίες ενός ποιητή, συγγραφέα ή τρελλού...
Τέσπα, η αμοιβή μου είναι είναι μπαλκόνι με υπέροχη θέα, που μου δίνει την αίσθηση της διαφυγής στον ουρανό, όπως κι αν είναι αυτός κάθε πρωι.
Η οικονομική κρίση μπορεί να μας φέρει πιο κοντά σε απίστευτες ομορφιές.

Και που να έχουν διάφορες μορφές..

Η θέα κάθε πρωι από το μπαλκόνι είναι διαφορετική...

Και το ίδιο πανέμορφη....

Μπορεί μια θέα από ένα ψηλό μπαλκόνι να σε κάνει ευτυχισμένο; Ναι. Μπορεί.
Κι από κει και πέρα έρχονται και άλλα όμορφα πράγματα.
Η ευτυχία ξεκινά από μέσα μας. Κανείς άλλος δεν μπορεί να μας την δώσει. Μόνο να την μοιραστεί μαζί μας, αν μας αγαπά πραγματικά.
Οι άλλοι μπορούν να στέκονται εμπόδια στην ευτυχία μας. Κυρίως με το να μας δίνουν μια άσχημη εικόνα του εαυτού μας και του κόσμου.
Η μετακόμιση στο ψηλό μπαλκόνι ήρθε μαζί με μια υπέροχη θέα, μια όμορφη εικόνα της ζωής...

Aγάπη, μίσος, αδιαφορία και φανατισμός.

Την τελευταία μέρα του 2011, μιας χρονιάς που μας πόνεσε και μας απογοήτευσε βαθειά, δεν θέλω να γράψω τίποτα προσωπικό. Τα έχω πει όλα στη χρονιά που πέρασε. 
Θέλω μονάχα να αποσαφηνίσω κάποιους ορισμούς στάσεων και συναισθημάτων. Στη χρονιά που μας πέρασε βίωσα την αγάπη, το μίσος και το φανατισμό, προσπαθώντας να υπερνικήσω την αδιαφορία που είχα προηγουμένως για τα κοινά. Όλο αυτό ήταν ένα υπέροχο ταξίδι, στο οποίο υπέπεσα σε πολλά λάθη, αλλά και που με δίδαξε πολλά. Φυσικά έχω πολλά ακόμα να μάθω για να εξελιχθώ πνευματικά ως άνθρωπος. Λυπούμαι για τους ανθρώπους που λύπησα και ζητώ συγγνώμη από αυτούς που με έστω κι άθελα μου, με ένιωσαν εχθρό τους.
Καλή Χρονιά, φίλοι μου!

Φανατισμός.
Ο Φανατισμός που ως όρος προέρχεται εκ της λατινικής λέξης "fanum" (=ιερόν), σημαίνει την μετ' εγωισμού και εμπάθειας προσήλωση σε κάποιες αντιλήψεις, ανεξάρτητα της ορθότητας ή όχι αυτών.
Υποκινητής και αυτουργός του φανατισμού είναι η εκάστοτε επ΄ αυτού εκδηλούμενη προπαγάνδα.

Προπαγάνδα:
Προπαγάνδα είναι η παρουσίαση ενός μηνύματος με έναν συγκεκριμένο τρόπο ώστε να εξυπηρετήσει συγκεκριμένους σκοπούς. Ετυμολογικά, προπαγάνδα σημαίνει «διάδοση μίας φιλοσοφίας ή άποψης».
Σκοπός της προπαγάνδας είναι να αλλάξει δραστικά τις απόψεις των άλλων αντί απλώς να μεταδώσει γεγονότα. Για παράδειγμα, η προπαγάνδα μπορεί να επιστρατευτεί προκειμένου να προϊδεάσει θετικά ή αρνητικά σε σχέση με κάποια ιδεολογική θέση, αντί να παρουσιάσει την ίδια την θέση. Η προπαγάνδα διαφοροποιείται από την «κανονική» επικοινωνία, επειδή επιδιώκει να διαμορφώσει απόψεις με έμμεσες και συχνά δόλιες μεθόδους. Για παράδειγμα, η προπαγάνδα συχνά μεταδίδεται με τέτοιον τρόπο ώστε να προκαλεί ισχυρά συναισθήματα και αυτό το κάνει κυρίως με το να υπονοεί παράλογες (μη ενορατικές) σχέσεις μεταξύ ιδεών.
Η επίκληση στο συναίσθημα είναι ίσως η πιο απροκάλυπτη μέθοδος προπαγάνδας, αφού υπάρχουν πολλές άλλες μέθοδοι, λιγότερο φανερές και μάλιστα δόλιες. Για παράδειγμα, η προπαγάνδα μπορεί να διαδίδεται έμμεσα. Μπορεί να μεταδίδεται ως εύλογη προκατάληψη εντός μιάς φαινομενικά ισορροπημένης και δίκαιης δημόσιας συζήτησης ή επιχειρηματολογίας. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί ακόμη καλύτερα σε συνδυασμό με την μέθοδο μετάδοσης ειδήσεων των μέσων μαζικής επικοινωνίας.
Μίσος
Το μίσος είναι η έντονη αντιπάθεια, η απέχθεια για κάποιον και η σφοδρή επιθυμία να του κάνεις κακό.
Είναι πάθος της ανθρώπινης ψυχής, το οποίο διαρκεί πολύ και δεν ικανοποιείται ποτέ, αντίθετα τρέφει την κακία και την έχθρα για να βλάψει.

Ο άνθρωπος που κατέχεται από μίσος χάνει την αυτοκυριαρχία του, γίνεται ηθικά ανελεύθερος, κάνει αδικίες, πράξεις βίαιες, που βλάπτουν τον ίδιο και το σύνολο.

Γεννά πολλά κακά, όπως την βία, το έγκλημα, τις αντεκδικήσεις, και οδηγεί σε πράξεις αντικοινωνικές. Είναι πάθος, που γέρνει τη διχόνοια, τη δυστυχία και οδηγεί σε καταστροφή.

Αδιαφορία

Η απουσία κάθε συναισθήματος, αρνητικού ή θετικού για ένα πρόσωπο ή για ένα θέμα.

Αγάπη: 

Η αγάπη είναι ένα συναίσθημα έντονης στοργής και προσωπικής αφοσίωσης. Στη φιλοσοφία, η αγάπη είναι μια αρετή που εκπροσωπεί την ανθρώπινη ευγένεια, συμπόνια και στοργή. Η αγάπη βρίσκεται στο κέντρο πολλών θρησκειών, (σύμφωνα με τη χριστιανική φράση, «ὁ θεòς ἀγάπη ἐστίν») ή επίσης οι Αγάπες, κοινές εστιάσεις των πρώτων Χριστιανών. Η αγάπη μπορεί επίσης να περιγραφεί ως δράση προς άλλους υποκινούμενες από συμπόνοια. Ή, και ενέργειες προς άλλους βασισμένες στην στοργή.

Το μίσος δεν είναι το αντίθετο της αγάπης!

Η αδιαφορία είναι το αντίθετο της αγάπης.

Η αγάπη είναι έντονη θετική σύνδεση. Το μίσος είναι έντονη αρνητική σύνδεση. Η αδιαφορία είναι έλλειψη οποιασδήποτε σύνδεσης, αποσύνδεση.

Αγαπούμε τους άλλους με μέτρο την αγάπη προς τον εαυτό μας.

Ο Χριστός είχε πει: αγάπα τον πλησίον σου ως σεαυτόν. Άρα απαραίτητη προϋπόθεση της αγάπης μας προς τους άλλους, είναι η αγάπη προς τον εαυτό μας.

Με την αγάπη μου,

για μια καλή χρονιά.

Θέκλα

Πίσω στην πραγματική ζωή...

Τις τελευταίες μέρες έκανα ένα γενικό καθάρισμα. Και στο σπίτι, και στην ιστοσελίδα μου και γενικώς στα όλα μου.
Δεν μπορείς ποτέ να αξιολογήσεις μια περίοδο της ζωής σου, αν δεν απομακρυνθείς αρκετά από αυτήν. Ξαναδιάβασα προεκλογικά μου κείμενα, είδα συνεντεύξεις μου, χρονογραφήματα μου κατά την περίοδο των βουλευτικών εκλογών και αναπόλησα συζητήσεις με ανθρώπους, συναντήσεις, εκρήξεις, γεγονότα, ενθουσιασμό, θλίψη, χαρά, πόνο.
Καταρχάς, έσβησα όλα τα πολιτικά κείμενα από τους ιστότοπους που διαχειρίζομαι. Δεν θέλω να τα βλέπω πια. Τα έχω στον υπολογιστή και σε πολλές τυπωμένες κόλλες σε κάποιο συρτάρι στο διάδρομο. Δεν τα αποκηρύσσω. Θέλω απλώς να αποστασιοποιηθώ. Δεν κάνω για πολιτικός. Και έπρεπε να το ξέρω προτού ανακατευτώ με την πολιτική. Φυσικά, το "έπρεπε", δεν έχει κανένα νόημα, όπως μου επισήμανε ένας πελάτης μου χθες. Είναι σε παρελθοντικό χρόνο, άρα αχρείαστο.
Έχει δίκιο. Για άλλη μια φορά μαθαίνω από τους πελάτες μου.
Μου αρέσει που επέστρεψα στην ψυχοθεραπεία και στο γράψιμο. Ή μάλλον αντίστροφα, στο γράψιμο πρώτα και στην ψυχοθεραπεία μετά. Μου αρέσει η ησυχία του γραφείου και του μοναχικού υπολογιστή μου. Μου αρέσει ο ήχος του πληκτρολογίου και οι φυσιολογικές φωνές ενός σπιτιού με δύο ζωντανούς εφήβους.
Δεν κάνω, μάνα μου εγώ για καβγάδες, αντιπαραθέσεις και ρίξιμο αυγών σε τοίχους. Δεν μπορώ να νιώθω αναποτελεσματική και ξεστρατισμένη. Να απομακρύνομαι από τις πηγές της ανανέωσης και πνευματικής τροφής μου. Κατά την διάρκεια του πολιτικού μου εγχειρήματος έχασα την ηρεμία μου. Δεν αφιέρωνα ούτε μισή ώρα το πρωι να διαβάσω και να διαλογισθώ. Δεν καθόμουν σε ένα τόπο. Ήταν πολύ έντονα τα πράγματα. Και διαφώνησα με ανθρώπους που αγαπώ και εκτιμώ. Και πληγώθηκα από τις επικρίσεις ανθρώπων που δεν γνωρίζω, αλλά εκτιμώ.
Δεν τα παράτησα επειδή δεν εκλέγηκα. Εκ των υστέρων, νιώθω πως μου έγινε πολύ πνευματικό καλό με το να μην εκλεγώ. Ως ψυχολόγος, ψυχοθεραπεύτρια και συγγραφέας έχω περισσότερα να προσφέρω στους ανθρώπους γύρω μου, παρά σαν άλλη μια πολιτικός. Η πολιτική είναι "πολιτιτζιή". Αυτό φυσικά δεν είναι καινούριο, αλλά πίστευα αφελώς και με ονειροπώληση και ονειροπόληση πως θα μπορούσα να αλλάξω το σύστημα. Εγώ μόνη μου, με άλλους 700 ανθρώπους. Το ένα χιλιοστό περίπου των πολιτών της χώρας μας.
" Για να γυρίσει ο ήλιος θέλει δουλειά πολλή"... και δεν είμαι διατεθειμένη να την κάνω. Να την κάνω έτσι. Χρησιμοποιώντας το όχημα της πολιτικής. Δεν είμαι διατεθειμένη και ικανή. Δεν είμαι ικανή σε αυτό. Το παραδέχομαι.
Θυμάμαι, όταν ήμουν στο πανεπιστήμιο πήγα να μάθω την νοηματική γλώσσα στο Κέντρο Φίλων Κωφαλάλων Θεσσαλονίκης. Περνά ο πρώτος χρόνος, δεν καταφέρνω τίποτα. Τίποτα, τζίφος η υπόθεση. Εκ των υστέρων αντιλήφθηκα ότι αυτό μάλλον είχε να κάνει με την ελλειπή ανάπτυξη της παρεγκεφαλίδας μου, λόγω του ότι ο μπαμπάς μου με "περπάτησε" από 9 μηνών και δεν με άφησε να μπουσουλήσω, αλλά, παρόλα αυτά, ήταν ένα είδους σοκ για μένα να ανακαλύψω πως έχει πράγματα τα οποία δεν τα καταφέρνω. Ως μαθήτρια ήμουν αυτό που θα έλεγαν σήμερα high achiever, παιδί με ιδιαιτερότητες. Περνά η δεύτερη χρονιά, πάλι τίποτα και τότε για πρώτη φορά στη ζωή μου, παράτησα κάτι με το οποίο καταπιάστηκα, χωρίς να το ολοκληρώσω και χωρίς να επιτύχω τον αρχικό στόχο μου...
Τότε, στα 20 μου, έκανα ιδιαίτερη προσπάθεια με τον εαυτό μου, να δεχθώ το γεγονός πως δεν μπορώ να τα καταφέρνω σε όλα τα πεδία και δεν μπορώ να είμαι πρώτη σε όλα. Αυτό με ωφέλεσε πολύ στη συνέχεια, επειδή η πραγματική ζωή, μετά το πανεπιστήμιο, ήρθε να μου δείξει με διάφορους εκπληκτικούς τρόπους πως έχει πολλά πράγματα στα οποία δεν τα καταφέρνω και πολλά να μάθω. Και κυρίως το ότι δεν είμαι ο πιο σημαντικός άνθρωπος πάνω στη γη και πως φυσικά δεν είμαι αναντικατάστατη. Και επίσης, πως αν παίξεις σωστά το παιγνίδι είναι επίσης πιθανόν να χάσεις. Και η ζωή μπορεί να μην φαίνεται δίκαιη, αλλά για μένα νιώθω πως είναι. Μου δίνει τους κατάλληλους μπάτσους στον κατάλληλο χρόνο. 
"Δεν κάμνεις κόρη μου για πολιτικός. Τι ανακατεύκεσαι με τα πίτουρα και θα σε φαν οι όρνιθες; Ποια νομίζεις ότι είσαι; Γιατί αππώθηκες έτσι;"
Ναι, παραδέχομαι το. Αππώθηκα. Που μόνη μου. Πήρε ο νους μου αέρα. Νόμιζα πως θα έσωζα τη χώρα μας από την διαπλοκή, τα συμφέροντα και την υποκρισία της πολιτικής. Α χα χα χα χα χα. Γελάω τώρα που το σκέφτομαι. Σε πόσο λανθασμένο δρόμο ήμουν.
Διευκρινίζω πως δεν αποποιούμαι τις πολιτικές απόψεις και προτάσεις της Κυπριακής Προοδευτικής Συνεργασίας. Εξακολουθώ να τις θεωρώ ιδανικές. Αποποιούμαι την άποψη που είχα πως θα εκλεγόμουν ως βουλευτής στην κυπριακή βουλή και θα άλλαζα το σύστημα. Α χα χα χα χα χα. Ούτε παραισθησιογόνα να έπαιρνα εκείνη την περίοδο.
Χαίρομαι πολύ που επέστρεψα στο ειρηνευτικό μου λειτούργημα, αυτό της ψυχοθεραπεύτριας. Μπορώ να αγαπώ και να συνδέομαι με όλους τους ανθρώπους, ανεξαρτήτως κομματικής τους τοποθέτησης. Τι ανακούφιση! Δεν αντέχω την συνεχή αντιπαράθεση και την αδικία του να κατακρίνεις και να καταδικάζεις τον άλλο, επειδή ανήκε σε μια συγκεκριμένη κομματική παράταξη.
Δεν αντέχω τα τεχνητά εμπόδια μπροστά στην ανθρώπινη αγάπη.
Χθες το βράδυ, είχα μια πολύ σημαντική συζήτηση μέσω μηνυμάτων με μια φίλη, που μας συνδέει φιλία 7 χρόνων. Μέσα σε όλο εκείνο το αλαλούμ, δεν αντιλήφθηκα πως σταμάτησε να επικοινωνεί μαζί μου. Της έστειλα ένα μήνυμα: "έχεις κάτι μαζί μου; Θέκλα".
Η απάντηση δεν άργησε να έρθει : "Θυμήσου τι έλεγες στην τάδε για μένα".
Πραγματικά, η τάδε είχε κατηγορήσει στην προεκλογική περίοδο τη φίλη μου για κάτι συγκεκριμένο, της απάντησα αποστομωτικά, αλλά δεν είχα το χρόνο να ενημερώσω τη φίλη μου πως έγινε αυτό. Και τώρα, ένα χρόνο σχεδόν μετά, η φίλη μου είναι πληγωμένη επειδή πίστεψε την τάδε πως την κατηγόρησα. Η αρχική μου αντίδραση ήταν να θυμώσω. Φυσιολογικό, ανθρώπινο. Να θυμώσω γιατί πίστεψε την τάδε και θεώρησε πως ήταν δυνατόν να την κατηγορήσω για οτιδήποτε. Της απάντησα αποστομωτικά. Αυτό το καταφέρνω καλά. Στη συνέχεια όμως, μου απάντησε: "Κόρη, σύνελθε, στενοχωρέθηκα και θα μου περάσει". Της ξαναέστειλα το αρχικό της μήνυμα. Μετά από δύο λεπτά όμως, συνήλθα. Αντιλήφθηκα πως στην προεκλογική αμέλησα τους φίλους μου, ήμουν φευγάτη. Οπόταν η φυγή μου συνδυαζόταν με την αβάσιμη κατηγορία προς το άτομο μου. Έτσι της απάντησα : "Κόρη πελλή, αγαπώ σε και είμαι πιστή φίλη σου. Πληγώθηκα όμως που πίστεψες πως υπήρχε περίπτωση να σε κατηγορώ. Ηρέμησε και τα λέμε". Έτσι, θέλω αγάπη, θέλω ειρήνη και συμφιλίωση. Η ψυχή μου πνίγεται μέσα στους έντονους ρυθμούς και τις απάνθρωπες συνθήκες της πολιτικής. Δεν θα απέχω από το δικαίωμα του εκλέγειν. Αυτό του εκλέγεσθαι όμως , δεν με βλέπω να το ξαναχρησιμοποιώ. Χαίρομαι πολύ την επιστροφή μου στην φυσιολογική μου ζωή και δεν θέλω με τίποτα να την χάσω, ούτε να την χαλάσω.
Χαλάλι ο χρόνος, η ενέργεια, η ψυχή, τα χρήματα που σπατάλησα για την πολιτική. Χαλάλι γιατί μου έδωσαν μεγάλα πνευματικά μαθήματα. Κι άλλα, εκτός από αυτά που γράφω εδώ. Οτιδήποτε συμβαίνει στη ζωή μας, έστω κι αν μας πονάει είναι ένα χάδι αγάπης από το Θεό ή το σύμπαν, ή τη φύση, όπου πιστεύει ο καθένας.
Απόψε παρουσιάζεται το βιβλίο που έγραψα τον Αύγουστο και τον Σεπτέμβριο. Χαίρομαι πολύ που επέστρεψα. Που είμαι ξανά απλώς ψυχολόγος.